Сүмбэр нь Төв аймгийн 1,685 хүн амтай харьцангуй байр нь тогтвортой хөдөөгийн сум. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 159-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 62, одоо 50). Хүн ам нь 2014–2025 онд 5.2%-иар цөөрсөн.
Хөгжлийн дараалал: шинэ бизнес (2006) → шинэ/тансаг машин (2011) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2017) → газрын зах зээл (2018). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2018, хамгийн их саарсан он 2013.
2006 оноос хойш энэ суманд 607 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 360 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 15.5% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 2.7% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2013.
Одоо хүчинтэй 1,331 газрын эрхийн 197 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 25% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 1,379 газар эзэмшигч иргэний 64.7% нь төрсөн аймагтаа, 29.3% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 8.4% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 40 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 70.9 (хөдөөгийн медиан 52.5), 25% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 7 тэрбум ₮, хадгаламж 2.2 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 4.2 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 1.3 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 3.2 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 2.2 дахин, хадгаламж 2.4 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 3.3% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 51% нь эмэгтэй.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 16.1 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Төв аймгийн 27 сумаас 11-р, хөдөөгийн 330 сумаас 55-р байранд. Бүртгэлд 0 орон сууц, 170 хувийн сууц, 637 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 7.5% нь одоо барьцаатай, 22% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 46.9%, АН 53.1% санал авч, 15 суудлын 5-ийг МАН, 10-ийг АН авсан. 2 тойрогт 30 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 47% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Нэг тойрогт сүүлийн суудлыг саналын тэнцээ эсвэл дахин санал хураалтаар шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сумын МАН-ын санал Төв аймгийн бусад сумдын түвшинтэй ойролцоо байсан. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 81%, Д.Энхбат 10.4%, С.Эрдэнэ 4.1% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 35.7% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас өндөр); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 13.9%. Хувь хүний машины 6.1% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиантай ойролцоо). Банкны зээлдэгчдийн 50.6% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 37.3%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 47% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 130-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Сэргэлэн | 3 | 2,018 | 594 | 17.6% | 23.3 | 2.79 |
| Аргалант | 10 | 1,564 | 430 | 18.6% | 31.3 | 2.69 |
| Эрдэнэ | 17 | 3,649 | 443 | 16.8% | 18.6 | 4.51 |
| Зуунмод | 23 | 17,644 | 441 | 10.4% | 40.8 | 2.41 |
| Жаргалант | 61 | 6,491 | 454 | 16.8% | 22.3 | 3.63 |
| Заамар | 64 | 5,639 | 540 | 21.4% | 39.0 | 0.88 |
| Баянчандмань | 66 | 4,146 | 374 | 17.7% | 20.5 | 2.51 |
| Алтанбулаг | 71 | 2,983 | 471 | 11.2% | 11.4 | 2.72 |
| Баян | 72 | 2,253 | 346 | 15.4% | 14.2 | 2.60 |
| Баянцогт | 73 | 1,721 | 402 | 11.6% | 20.3 | 2.04 |
| Борнуур | 78 | 4,643 | 426 | 14.9% | 19.6 | 3.62 |
| Батсүмбэр | 80 | 7,320 | 403 | 11.8% | 13.8 | 3.45 |
| Архуст | 121 | 1,284 | 500 | 24.5% | 16.4 | 3.54 |
| Баяндэлгэр | 123 | 1,647 | 503 | 17.5% | 10.9 | 3.04 |
| Эрдэнэсант | 125 | 4,186 | 385 | 15.9% | 11.9 | 2.27 |
| Баянцагаан | 143 | 1,845 | 517 | 11.5% | 13.0 | 2.06 |
| Лүн | 151 | 2,462 | 388 | 15.6% | 15.8 | 2.91 |
| Цээл | 152 | 2,535 | 460 | 16.9% | 22.5 | 2.31 |
| Угтаалцайдам | 152 | 2,386 | 489 | 23.5% | 20.1 | 4.46 |
| Сүмбэр | 159 | 1,685 | 360 | 15.5% | 20.2 | 3.22 |
| Мөнгөнморьт | 170 | 2,100 | 470 | 18.6% | 16.2 | 4.90 |
| Баянхангай | 172 | 1,407 | 344 | 20.2% | 7.8 | 2.98 |
| Баян-Өнжүүл | 257 | 2,037 | 480 | 15.5% | 14.7 | 2.61 |
| Баянжаргалан | 274 | 2,663 | 304 | 24.8% | 6.4 | 1.69 |
| Бүрэн | 282 | 2,902 | 338 | 6.8% | 8.3 | 1.75 |
| Өндөрширээт | 318 | 1,974 | 390 | 16.1% | 7.6 | 3.10 |
| Дэлгэрхаан | 329 | 1,764 | 306 | 16.1% | 7.4 | 3.64 |