Цагаан нуур нь Сэлэнгэ аймгийн 5,165 хүн амтай бусдаасаа харьцангуй хоцорч буй хөдөөгийн сум. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 116-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 79, одоо 61). Хүн ам нь 2014–2025 онд 9.5%-иар өссөн.
Хөгжлийн дараалал: шинэ бизнес (2007) → машины урсгал (2011) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2014) → газрын зах зээл (2018). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2013, хамгийн их саарсан он 2010.
2006 оноос хойш энэ суманд 2,081 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 403 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 15.3% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 3.3% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2011.
Одоо хүчинтэй 1,367 газрын эрхийн 318 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 34.2% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 1,303 газар эзэмшигч иргэний 67.8% нь төрсөн аймагтаа, 19% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 15.1% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 106 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 76.2 (хөдөөгийн медиан 52.5), 28% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 13.2 тэрбум ₮, хадгаламж 7.8 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 2.6 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 1.5 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 1.7 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 2.8 дахин, хадгаламж 2.0 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 1.4% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 47% нь эмэгтэй.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 13.7 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Сэлэнгэ аймгийн 17 сумаас 14-р, хөдөөгийн 330 сумаас 68-р байранд. Бүртгэлд 25 орон сууц, 447 хувийн сууц, 585 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 7.2% нь одоо барьцаатай, 27% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 53%, АН 47% санал авч, 21 суудлын 11-ийг МАН, 10-ийг АН авсан. 3 тойрогт 41 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 14% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг ердөө 3 саналын зөрүүгээр шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сум Сэлэнгэ аймгийн бусад сумдаас МАН-ыг илүү дэмжих хандлагатай байв. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 77%, Д.Энхбат 11.9%, С.Эрдэнэ 7.7% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 30.8% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас өндөр); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 12.5%. Хувь хүний машины 11.4% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиан 7.8%-иас өндөр). Банкны зээлдэгчдийн 47.4% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 44.1%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 14% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 154-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Алтанбулаг | 19 | 4,344 | 562 | 5.6% | 32.0 | 2.03 |
| Сүхбаатар | 25 | 21,058 | 476 | 7.4% | 37.1 | 2.76 |
| Сэлэнгэ · Булган | 61 | 3,184 | 424 | 15.3% | 28.0 | 4.02 |
| Түшиг | 77 | 1,842 | 356 | 8.8% | 24.4 | 3.02 |
| Зүүнбүрэн | 93 | 2,794 | 419 | 13.4% | 21.1 | 1.22 |
| Хушаат | 96 | 1,989 | 369 | 13.1% | 21.1 | 2.55 |
| Цагаан нуур | 116 | 5,165 | 403 | 15.3% | 16.7 | 1.69 |
| Баруунбүрэн | 163 | 3,007 | 451 | 13.2% | 14.3 | 2.38 |
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Алтанбулаг | 19 | 4,344 | 562 | 5.6% | 32.0 | 2.03 |
| Хүдэр | 24 | 2,876 | 460 | 8.7% | 61.2 | 3.60 |
| Сүхбаатар | 25 | 21,058 | 476 | 7.4% | 37.1 | 2.76 |
| Сайхан | 42 | 8,869 | 324 | 13.3% | 24.5 | 2.51 |
| Орхон | 49 | 2,181 | 562 | 19.4% | 18.8 | 2.09 |
| Ерөө | 49 | 6,872 | 472 | 21.2% | 53.7 | 2.18 |
| Мандал | 56 | 26,064 | 382 | 11.6% | 22.9 | 2.91 |
| Шаамар | 58 | 3,766 | 386 | 9.0% | 23.9 | 3.69 |
| Баянгол | 58 | 5,446 | 430 | 14.7% | 31.8 | 1.16 |
| Түшиг | 77 | 1,842 | 356 | 8.8% | 24.4 | 3.02 |
| Зүүнбүрэн | 93 | 2,794 | 419 | 13.4% | 21.1 | 1.22 |
| Хушаат | 96 | 1,989 | 369 | 13.1% | 21.1 | 2.55 |
| Сант | 99 | 2,028 | 449 | 16.9% | 14.3 | 2.39 |
| Цагаан нуур | 116 | 5,165 | 403 | 15.3% | 16.7 | 1.69 |
| Жавхлант | 128 | 1,971 | 397 | 11.7% | 22.8 | 3.33 |
| Баруунбүрэн | 163 | 3,007 | 451 | 13.2% | 14.3 | 2.38 |
| Орхонтуул | 217 | 3,559 | 431 | 14.8% | 15.2 | 2.89 |