Баян-Өндөр нь Өвөрхангай аймгийн 3,198 хүн амтай харьцангуй байраа ахиулж буй хөдөөгийн сум. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 246-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 5, одоо 33). Хүн ам нь 2014–2025 онд 17.4%-иар цөөрсөн.
Хөгжлийн дараалал: шинэ бизнес (2006) → шинэ/тансаг машин (2011) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2011) → машины урсгал (2018) → газрын зах зээл (2021). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2024, хамгийн их саарсан он 2026.
2006 оноос хойш энэ суманд 1,086 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 340 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 4% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 1.5% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2018.
Одоо хүчинтэй 667 газрын эрхийн 45 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 3.8% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 1,719 газар эзэмшигч иргэний 41.4% нь төрсөн аймагтаа, 35% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 25% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 31 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 46 (хөдөөгийн медиан 52.5), 10% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 8.3 тэрбум ₮, хадгаламж 9.3 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 2.6 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 2.9 сая ₮ (медиан 1.8). Хадгаламж нь зээлээсээ 1.1 дахин их — хөдөөгийн сумдын дунд ховор тохиолдол (медиан сум хадгаламжаасаа 2.1 дахин их зээлтэй). 2019 оноос хойш зээл 2.8 дахин, хадгаламж 2.1 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 0.5% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 40% нь эмэгтэй.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 2.4 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Өвөрхангай аймгийн 19 сумаас 17-р, хөдөөгийн 330 сумаас 309-р байранд. Бүртгэлд 6 орон сууц, 57 хувийн сууц, 164 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 2.7% нь одоо барьцаатай, 16% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 48.3%, АН 51.7% санал авч, 21 суудлын 8-ийг МАН, 13-ийг АН авсан. 5 тойрогт 42 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 5% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг 6 саналын зөрүүгээр шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сум Өвөрхангай аймгийн бусад сумдаас МАН-ыг бага дэмжих хандлагатай байв. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 79.8%, Д.Энхбат 6.5%, С.Эрдэнэ 4.5% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 9.5% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас бага); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 5%. Хувь хүний машины 7.7% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиантай ойролцоо). Банкны зээлдэгчдийн 40.1% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 32.3%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 5% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 308-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Эрдэнэдалай · Дундговь | 193 | 5,490 | 453 | 25.2% | 5.1 | 1.82 |
| Баян-Өндөр | 246 | 3,198 | 340 | 4.0% | 9.7 | 0.89 |
| Сант | 304 | 3,107 | 343 | 16.0% | 9.7 | 1.88 |
| Бүрд | 313 | 2,573 | 337 | 5.8% | 6.2 | 1.29 |
| Есөнзүйл | 327 | 2,448 | 305 | 6.4% | 6.1 | 2.37 |
| Дэлгэрхаан · Төв | 329 | 1,764 | 306 | 16.1% | 7.4 | 3.64 |
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Арвайхээр | 29 | 37,220 | 474 | 15.4% | 28.1 | 2.51 |
| Хархорин | 98 | 11,805 | 352 | 10.3% | 15.8 | 1.86 |
| Бат-өлзий | 158 | 7,367 | 341 | 20.3% | 11.4 | 1.40 |
| Хайрхандулаан | 178 | 3,216 | 374 | 24.2% | 10.9 | 1.45 |
| Нарийнтээл | 191 | 3,101 | 388 | 24.6% | 13.2 | 1.32 |
| Баянгол | 195 | 3,367 | 398 | 13.2% | 5.9 | 1.60 |
| Гучин-Ус | 204 | 1,974 | 386 | 17.6% | 12.7 | 1.57 |
| Хужирт | 215 | 6,418 | 338 | 9.0% | 10.6 | 1.65 |
| Баян-Өндөр | 246 | 3,198 | 340 | 4.0% | 9.7 | 0.89 |
| Уянга | 248 | 8,980 | 320 | 21.2% | 10.7 | 1.70 |
| Тарагт | 265 | 3,115 | 450 | 24.2% | 7.4 | 3.15 |
| Төгрөг | 270 | 2,423 | 367 | 12.5% | 8.3 | 2.08 |
| Богд | 287 | 5,165 | 361 | 31.3% | 6.2 | 2.19 |
| Баруунбаян-Улаан | 301 | 2,392 | 306 | 20.9% | 9.6 | 1.79 |
| Сант | 304 | 3,107 | 343 | 16.0% | 9.7 | 1.88 |
| Бүрд | 313 | 2,573 | 337 | 5.8% | 6.2 | 1.29 |
| Өлзийт | 316 | 2,070 | 357 | 15.3% | 8.2 | 1.13 |
| Есөнзүйл | 327 | 2,448 | 305 | 6.4% | 6.1 | 2.37 |
| Зүүнбаян-Улаан | 336 | 3,547 | 371 | 16.9% | 6.8 | 2.49 |