Даланжаргалан нь Дорноговь аймгийн 2,766 хүн амтай харьцангуй байраа ахиулж буй хөдөөгийн сум. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 42-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 59, одоо 84). Хүн ам нь 2014–2025 онд 4.7%-иар өссөн.
Хөгжлийн дараалал: газрын зах зээл (2018) → шинэ бизнес (2019) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2020) → шинэ/тансаг машин (2023). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2007, хамгийн их саарсан он 2024.
2006 оноос хойш энэ суманд 1,230 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 445 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 14.8% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 3% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2019.
Одоо хүчинтэй 2,097 газрын эрхийн 227 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 17.6% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 1,753 газар эзэмшигч иргэний 71.3% нь төрсөн аймагтаа, 11.1% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 18.7% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 70 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 97.1 (хөдөөгийн медиан 52.5), 26% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 17.5 тэрбум ₮, хадгаламж 6.2 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 6.3 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 2.2 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 2.8 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 2.1 дахин, хадгаламж 1.9 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 3.1% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 46% нь эмэгтэй.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 10 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Дорноговь аймгийн 14 сумаас 5-р, хөдөөгийн 330 сумаас 102-р байранд. Бүртгэлд 95 орон сууц, 116 хувийн сууц, 597 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 3.1% нь одоо барьцаатай, 13% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 50.6%, АН 49.4% санал авч, 21 суудлын 10-ийг МАН, 11-ийг АН авсан. 5 тойрогт 42 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 24% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг ердөө 3 саналын зөрүүгээр шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сум Дорноговь аймгийн бусад сумдаас МАН-ыг бага дэмжих хандлагатай байв. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 76.4%, Д.Энхбат 15.1%, С.Эрдэнэ 5.1% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 40.2% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас өндөр); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 21%. Хувь хүний машины 13.1% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиан 7.8%-иас өндөр). Банкны зээлдэгчдийн 46.3% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 38.8%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 24% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 62-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Сүмбэр · Говьсүмбэр | 33 | 13,336 | 402 | 16.1% | 29.4 | 2.61 |
| Даланжаргалан | 42 | 2,766 | 445 | 14.8% | 22.1 | 2.85 |
| Бор-Өндөр · Хэнтий | 46 | 9,022 | 295 | 20.6% | 19.5 | 2.61 |
| Айраг | 74 | 3,563 | 418 | 23.2% | 16.6 | 2.95 |
| Баянжаргалан · Дундговь | 76 | 1,330 | 437 | 21.9% | 31.6 | 2.27 |
| Шивээговь · Говьсүмбэр | 89 | 3,657 | 292 | 17.8% | 13.7 | 3.43 |
| Иххэт | 118 | 1,955 | 407 | 16.9% | 11.8 | 3.84 |
| Дархан · Хэнтий | 124 | 2,108 | 409 | 11.5% | 28.5 | 2.09 |
| Өндөршил · Дундговь | 139 | 1,354 | 530 | 17.5% | 17.7 | 1.35 |
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Хатанбулаг | 8 | 2,651 | 676 | 40.0% | 23.4 | 1.63 |
| Сайншанд | 17 | 28,250 | 479 | 19.7% | 35.5 | 2.12 |
| Замын-Үүд | 21 | 18,342 | 720 | 13.1% | 22.9 | 2.30 |
| Мандах | 42 | 1,702 | 484 | 13.7% | 9.4 | 2.05 |
| Даланжаргалан | 42 | 2,766 | 445 | 14.8% | 22.1 | 2.85 |
| Айраг | 74 | 3,563 | 418 | 23.2% | 16.6 | 2.95 |
| Өргөн | 99 | 2,032 | 392 | 17.0% | 19.2 | 2.42 |
| Хөвсгөл | 117 | 1,416 | 417 | 15.1% | 14.1 | 1.91 |
| Иххэт | 118 | 1,955 | 407 | 16.9% | 11.8 | 3.84 |
| Улаанбадрах | 145 | 1,444 | 440 | 12.8% | 7.6 | 3.17 |
| Сайхандулаан | 174 | 1,513 | 518 | 12.8% | 11.2 | 3.53 |
| Эрдэнэ | 178 | 2,271 | 370 | 14.5% | 12.3 | 3.78 |
| Дэлгэрэх | 228 | 1,908 | 433 | 11.0% | 9.4 | 5.73 |
| Алтанширээ | 286 | 4,157 | 158 | 10.8% | 1.9 | 4.56 |