339 сумын 20 жил · Дархан-Уул аймаг

Дархан сум

Аймгийн төвИндекс: 26 / 33989,421 хүн (2025)

Дархан нь Дархан-Уул аймгийн 89,421 хүн амтай аймгийн төв. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 26-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 78, одоо 91). Хүн ам нь 2014–2025 онд 11.9%-иар өссөн.

Бараан: Дархан · цайвар: хөрш сумд
Орж ирсэн машин, 1000 хүнд
485
хөдөөгийн медиан 390
Шинэ машины хувь
6.6%
медиан 16.0%
Газрын худалдаа, 1000 хүнд
99.7
медиан 46.8
Бизнесийн дундаж чадавх
52.6
медиан 52.5 · 3,635 бизнес
01 · ХАРЬЦАНГУЙ БАЙР

20 жилийн замнал

Хөгжлийн дараалал: газрын зах зээл (2019) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2019) → шинэ/тансаг машин (2022) → шинэ бизнес (2023) → машины урсгал (2024). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2009, хамгийн их саарсан он 2014.

Хөгжлийн харьцангуй индекс (0–100)
339 сум, дүүргийн дунд тухайн онд эзэлсэн байр · 3 жилийн гулсах дундаж
025507510020062011201620212026
ДарханАймгийн бусад сумд (медиан)
Үзүүлэлтүүд хөөрсөн дараалал
Үзүүлэлт анх удаа өөрийн медианаас 1.5 дахин давж, 2 жил дараалан тогтсон он
20062011201620212026
  1. 2009хамгийн их ахисан он
  2. 2014хамгийн их саарсан он
  3. 2019газрын зах зээл хөөрөв
  4. 2019худалдаа, үйлдвэрийн газар хөөрөв
  5. 2022шинэ/тансаг машин хөөрөв
  6. 2023шинэ бизнес хөөрөв
  7. 2024машины урсгал хөөрөв
02 · МАШИН

Машины урсгал

2006 оноос хойш энэ суманд 43,389 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 485 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 6.6% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 1.9% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2025.

Жил бүр орж ирсэн машин
Одоо энэ суманд бүртгэлтэй · 2026 оны хагас жилийг оруулаагүй
02,0004,0006,0002006201120162021
Машин
Шинэ машин ба зээлийн машины хувь
Дархан ба улсын дүн, %
0%25%50%75%100%20062011201620212026
Дархан: шинэ (≤1 нас)Улс: шинэДархан: банк/ББС/ломбард
03 · ГАЗАР

Газрын эрх ба хүмүүсийн шилжилт

Одоо хүчинтэй 14,203 газрын эрхийн 8,916 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 49.9% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).

Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 3,184 газар эзэмшигч иргэний 34% нь төрсөн аймагтаа, 39.9% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 29.8% нь өөр аймагт газартай.

Одоо хүчинтэй газрын эрх, эхэлсэн оноор
Одоогийн эзэмшигч эрхээ авсан он · 2026 оны хагас жилийг оруулаагүй
05001,0001,5002006201120162021
Худалдаа, шилжүүлэгШинээр олгосон, бусад
Өөр аймгийн гаралтай шинэ эзэмшигчид, %
Тухайн онд энд газар авсан иргэдийн гаралтай аймгаар
0%25%50%75%100%20062011201620212026
04 · КОМПАНИ

Бизнес

Бүртгэлийн хаягаараа 3,635 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 52.6 (хөдөөгийн медиан 52.5), 8% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.

Жил бүр бүртгэгдсэн бизнес
Ашгийн төлөө хуулийн этгээд, бүртгэлийн хаягаар · 2024 он хүртэл
01002003002006201120162021
Бизнес
05 · ЗЭЭЛ, ХАДГАЛАМЖ

Иргэдийн зээл, хадгаламж

2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 733.4 тэрбум ₮, хадгаламж 516.1 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 8.2 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 5.8 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 1.4 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 3.2 дахин, хадгаламж 2.1 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 2.1% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 58% нь эмэгтэй.

Зээлийн үлдэгдэл, 2025
733.4 тэрбум₮
нэг хүнд 8.2 сая₮ · медиан 3.8
Хадгаламж, 2025
516.1 тэрбум₮
нэг хүнд 5.8 сая₮ · медиан 1.8
Зээл ÷ хадгаламж
1.42×
хөдөөгийн медиан 2.15×
Чанаргүй зээл
2.1%
хөдөөгийн медиан 1.0%
Иргэдийн зээл ба хадгаламж, тэрбум ₮
Банкуудын оны эцсийн үлдэгдэл · нэрлэсэн үнээр
02004006008002019202020212022202320242025
ЗээлХадгаламж
Нэг хүнд ногдох зээл, сая ₮
Дархан ба аймгийн бусад сумдын медиан
0.02.55.07.510.02019202020212022202320242025
ДарханАймгийн бусад сумд (медиан)
Эх: Монголбанк, банкуудын иргэдийн зээл, хадгаламж сум/дүүргээр. Банкны салбарын байршлаар бүртгэгдсэн тул оршин суугчдын бодит дүнгээс зөрж болно. ББС, хоршоо, ломбард ороогүй.
06 · ҮЛ ХӨДЛӨХ

Үл хөдлөх хөрөнгө, барьцаа

Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 41.1 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Дархан-Уул аймгийн 4 сумаас 1-р, хөдөөгийн 330 сумаас 8-р байранд. Бүртгэлд 18,017 орон сууц, 5,981 хувийн сууц, 9,887 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 17.1% нь одоо барьцаатай, 48% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).

Дархан сум
аймгийн төв
Хүн ам (2025)
89,421
Орон сууцны хөрөнгө, нэг хүнд
41.1 сая ₮ (улс 46.2)
Орон сууцны талбай, нэг хүнд
14.4 м²
Орон сууц · хувийн сууц
18,017 · 5,981
Гэр бүлийн газар
9,887 (111 / 1000 хүн)
Үйлчилгээ, оффисын зориулалттай
1,283
Одоо барьцаатай · хэзээ нэгэн цагт
17.1% · 48%
Газрын жишиг үнэ
21,100 ₮/м²
Харьцуулбал
Нэг хүнд, Дархан
41.1 сая ₮
Дархан-Уул аймаг
38.1 сая ₮
Хөдөө орон нутаг
22.1 сая ₮
Улсын дундаж
46.2 сая ₮
Эрэмбэ
1 / 4 (аймагт) · 8 / 330
Барьцаатай одоо · аймагт
17.1% · 15.6%
Барьцаатай одоо · улсад
17.1% · 11.0%
Эх: Goybiz Analytics (үл хөдлөх хөрөнгийн бүртгэлийн нэгтгэл), ҮСХ (хүн ам, орон сууцны үнэ), Газар зохион байгуулалт, геодези, зураг зүйн газар (газрын зах зээлийн үнэ). Үнэлгээ = талбай × байршлын жишиг үнэ; ипотекийн зээлийн барьцаа «барьцаатай» тоонд ордоггүй. Дэлгэрэнгүй: «Монголын үл хөдлөх хөрөнгө».
07 · СОНГУУЛЬ

Сонгуулийн дүн 2016–2024

2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 52.3%, АН 43.3% санал авч, 29 суудлын 22-ийг МАН, 7-ийг АН авсан. 18 тойрогт 59 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 38% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг ердөө 5 саналын зөрүүгээр шийдсэн.

2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сумын МАН-ын санал Дархан-Уул аймгийн бусад сумдын түвшинтэй ойролцоо байсан. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 65.9%, Д.Энхбат 22.6%, С.Эрдэнэ 4.3% санал авсан.

Сумын Хурал 2024: МАН
22 / 29
суудал
Сумын Хурал 2024: АН
7 / 29
суудал
Аймгийн Хурал 2024: МАН-ын санал
48.4%
энэ сумын тойрогт
Ирц, УИХ 2020
69.3%
бүртгэлтэй сонгогчдоос
Санал намаар, сонгууль бүрт
Дархан · нэр дэвшигчдэд өгсөн саналын хувь
ИТХ 2016 · аймгийн Хурал
МАН 51.6% · АН 38.5% · бусад 10.0%
УИХ 2020
МАН 47.7% · АН 15.0% · бусад 37.3%
ИТХ 2020 · сумын Хурал
МАН 68.4% · АН 0.0% · бусад 31.6%
Ерөнхийлөгч 2021
МАН 65.9% · АН 4.3% · бусад 22.6%
ИТХ 2024 · сумын Хурал
МАН 52.3% · АН 43.3% · бусад 4.3%
МАНАНБусад нам, бие даагч
Ерөнхийлөгч 2021: МАН = У.Хүрэлсүх, АН = С.Эрдэнэ, бусад = Д.Энхбат (үлдсэн хэсэг = санал тэмдэглээгүй хуудас).
МАН-ын саналын хувь
Дархан ба аймгийн бусад сумд (медиан) · %
0%25%50%75%100%ИТХ16УИХ20ИТХ20Ерөн21ИТХ24
ДарханАймгийн бусад сумд
Эх: Сонгуулийн ерөнхий хороо. ИТХ 2016 ба Ерөнхийлөгч 2021 — gec.gov.mn-ийн Internet Archive хуулбар, ИТХ 2020 — ikon.mn-ийн урьдчилсан дүн. Олон мандаттай тойрогт сонгогч хэд хэдэн нэр дэвшигчид санал өгдөг тул хувь = нийт саналд эзлэх хувь. Дэлгэрэнгүй: «339 сумын 20 жил» — 07 · Сонгууль.
08 · ЭМЭГТЭЙЧҮҮД

Эмэгтэйчүүдийн хөрөнгө, бизнес, улс төрийн оролцоо

Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 43.7% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас өндөр). Хувь хүний машины 19.5% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиан 7.8%-иас өндөр). Банкны зээлдэгчдийн 58.4% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 51.6%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 38% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 6-р байранд.

Газрын эрх
43.7%
эмэгтэй эзэмшигчтэй
Хувь хүний машин
19.5%
эмэгтэйчүүдийн нэр дээр
Компанийн захирал
44%
эмэгтэй (нэрээр)
Оролцооны индекс
87
хөдөөгийн 330 сумаас 6-р байр
Эмэгтэйчүүдийн хувь, %
Дархан · аймгийн бусад сумд ба хөдөөгийн медиантай харьцуулав · саарал шугам = 50%
Газрын эрх (иргэн) · регистрээр
43.7%
Хувь хүний машин · бүртгэлээр
19.5%
2020 оноос хойш орж ирсэн машин · бүртгэлээр
26.7%
Банкны зээлдэгч, 2025 · Монголбанк
58.4%
Зээлийн үлдэгдэл, 2025 · Монголбанк
51.6%
Хадгаламж, 2025 · Монголбанк
50.4%
Компанийн захирал · нэрээр
44.3%
Хувьцаа эзэмшигч (иргэн) · нэрээр
44.2%
ИТХ 2024: нэр дэвшигч · СЕХ
39.0%
ИТХ 2024: сонгогдсон · СЕХ
37.9%
ДарханАймгийн бусад сумд (медиан)Хөдөөгийн 330 сумын медиан
Бүртгэлд бичигдсэн нэр нь хөрөнгийг бодитоор хэн ашиглаж байгааг заахгүй (гэр бүлийн газар, машин ихэвчлэн нэг хүний нэр дээр). Компанийн захирал, эзэмшигчийн хувийг нэрээр тооцсон. Дэлгэрэнгүй: «339 сумын 20 жил» — 08 · Эмэгтэйчүүд.
09 · ХАРЬЦУУЛАЛТ
Хөрш сумд
Хил залгаа сумд · индексийн эрэмбээр
СумЭрэмбэХүн амМашин/1000ШинэБизнес/1000Зээл÷хадг.
Хонгор145,5074759.1%30.51.63
Дархан2689,4214856.6%36.31.42
Сайхан · Сэлэнгэ428,86932413.3%24.52.51
Орхон613,06546510.1%25.83.74
Дархан-Уул аймгийн сумд
Индексийн эрэмбээр · 2021–26
СумЭрэмбэХүн амМашин/1000ШинэБизнес/1000Зээл÷хадг.
Хонгор145,5074759.1%30.51.63
Дархан2689,4214856.6%36.31.42
Орхон613,06546510.1%25.83.74
Шарын гол927,12933011.8%25.41.72
Газрын зураг дээр харах →
АРГАЧЛАЛ
  • Эх: Goybiz Analytics (машин, газар, компанийн нэгтгэсэн үзүүлэлт), Монголбанк (зээл, хадгаламжийн оны эцсийн үлдэгдэл, нэрлэсэн үнээр), ҮСХ, СЕХ.
  • Гаралтай аймаг = анх иргэний бүртгэлд орсон нутаг. Зөвхөн нэгтгэсэн тоо; хувь хүний мэдээлэл нийтлээгүй.
  • «Медиан» = Улаанбаатараас бусад 330 сумын медиан. Хүн ам цөөн сумдад цөөн тооны машин, газар индексийг их хэлбэлзүүлнэ.
  • Дэлгэрэнгүй: «339 сумын 20 жил» нийтлэлийн аргачлал. Шинэчилсэн: 2026-10-05.