Тариат нь Архангай аймгийн 4,762 хүн амтай харьцангуй байраа ахиулж буй хөдөөгийн сум. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 104-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 49, одоо 65). Хүн ам нь 2014–2025 онд 0.1%-иар өссөн.
Хөгжлийн дараалал: шинэ/тансаг машин (2010) → газрын зах зээл (2020) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2020) → шинэ бизнес (2022). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2008, хамгийн их саарсан он 2011.
2006 оноос хойш энэ суманд 1,620 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 340 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 5.3% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 1.3% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2019.
Одоо хүчинтэй 1,562 газрын эрхийн 253 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 11.8% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 2,167 газар эзэмшигч иргэний 63% нь төрсөн аймагтаа, 30.6% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 8% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 86 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 46.1 (хөдөөгийн медиан 52.5), 7% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 12.7 тэрбум ₮, хадгаламж 7.9 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 2.7 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 1.7 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 1.6 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 2.1 дахин, хадгаламж 2.0 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 0.2% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 38% нь эмэгтэй.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 10 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Архангай аймгийн 19 сумаас 2-р, хөдөөгийн 330 сумаас 102-р байранд. Бүртгэлд 1 орон сууц, 337 хувийн сууц, 531 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 1.8% нь одоо барьцаатай, 9% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 39.1%, АН 60.9% санал авч, 21 суудлын 3-ийг МАН, 18-ийг АН авсан. 7 тойрогт 42 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 19% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг ердөө 4 саналын зөрүүгээр шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сумын МАН-ын санал Архангай аймгийн бусад сумдын түвшинтэй ойролцоо байсан. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 66.9%, Д.Энхбат 13%, С.Эрдэнэ 14.3% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 20.8% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас бага); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 5.2%. Хувь хүний машины 7.3% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиантай ойролцоо). Банкны зээлдэгчдийн 38.2% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 35.3%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 19% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 286-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Тариат | 104 | 4,762 | 340 | 5.3% | 17.0 | 1.60 |
| Цахир | 169 | 2,377 | 300 | 4.1% | 9.7 | 1.99 |
| Жаргалант · Хөвсгөл | 207 | 5,341 | 266 | 10.3% | 15.2 | 1.78 |
| Жаргалант | 246 | 4,218 | 288 | 7.3% | 10.7 | 1.15 |
| Өндөр-Улаан | 259 | 5,491 | 303 | 2.9% | 10.6 | 1.36 |
| Их-Уул · Завхан | 267 | 6,379 | 300 | 14.3% | 9.7 | 1.92 |
| Галт · Хөвсгөл | 291 | 5,322 | 252 | 16.9% | 9.2 | 1.54 |
| Хангай | 298 | 2,957 | 277 | 3.9% | 10.1 | 1.60 |
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Эрдэнэбулган | 32 | 21,399 | 375 | 10.3% | 29.0 | 1.55 |
| Тариат | 104 | 4,762 | 340 | 5.3% | 17.0 | 1.60 |
| Цахир | 169 | 2,377 | 300 | 4.1% | 9.7 | 1.99 |
| Батцэнгэл | 181 | 3,521 | 334 | 5.8% | 11.6 | 1.50 |
| Цэнхэр | 184 | 6,083 | 339 | 5.9% | 16.1 | 2.12 |
| Булган | 203 | 2,759 | 388 | 8.9% | 8.3 | 2.80 |
| Хайрхан | 208 | 3,494 | 317 | 3.6% | 9.2 | 1.18 |
| Чулуут | 230 | 4,010 | 300 | 5.0% | 13.0 | 1.30 |
| Хотонт | 242 | 4,070 | 343 | 3.2% | 10.6 | 1.84 |
| Жаргалант | 246 | 4,218 | 288 | 7.3% | 10.7 | 1.15 |
| Их-тамир | 248 | 5,387 | 350 | 6.1% | 9.3 | 2.55 |
| Төвшрүүлэх | 251 | 2,703 | 337 | 3.6% | 12.2 | 4.05 |
| Цэцэрлэг | 253 | 3,627 | 305 | 5.1% | 8.5 | 1.73 |
| Өндөр-Улаан | 259 | 5,491 | 303 | 2.9% | 10.6 | 1.36 |
| Хашаат | 264 | 2,916 | 356 | 3.5% | 6.5 | 1.82 |
| Эрдэнэмандал | 283 | 5,206 | 317 | 3.8% | 7.7 | 1.30 |
| Өлзийт | 295 | 3,219 | 271 | 3.7% | 7.8 | 1.33 |
| Хангай | 298 | 2,957 | 277 | 3.9% | 10.1 | 1.60 |
| Өгийнуур | 304 | 2,939 | 291 | 2.6% | 7.5 | 3.04 |