Төрийн сурталчилгааны зардал 53.2 тэрбумын задаргаа
2023 оноос хойш 5 сая ₮-өөс дээш үнийн дүнгээр хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудад шилжүүлсэн төсвийн мөнгөний дүн 53.2 тэрбум ₮. Үндэсний аудитын газар төрөөс 2025 онд хэвлэл мэдээлэлтэй байгуулсан гэрээний дүнг 24.2 тэрбум гэж мэдээлсэн. Аудитын энэ дүнгээр хувьлан тооцвол 2023 оноос хойшхи төрийн хэвлэлийн гэрээний зардал 111.5 тэрбум болно. Энэ мөнгө хэнд, хэзээ, ямар шийдвэрээр очдог вэ? 4,564 орлогын гүйлгээ хүлээн авсан 766 хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг нарийвчлан шинжиллээ. Мөн 2013–2024 онд мэдээ мэдээлэл нийтэлсэн 300 гаруй вэбсайтын олон зуун мянган мэдээний хуудсанд шинжилгээ хийсэн.
45 сард 53.2 тэрбум ₮ — төрийн зарлагын 0.05%
Шилэн дансны тухай хуулиар төсвийн байгууллага цалингаас бусад 5 сая ₮-өөс дээш гүйлгээгээ нийтэлдэг. 5,319 байгууллагын 2023/01–2026/09 хоорондын 111.7 их наяд ₮-ийн зарлагаас ТВ, радио, сонин, сайт, продакшн, сэтгүүлчдийн холбоонд очсон төлбөрийг ялгав. Нийт 53.2 тэрбум ₮.
Хамгийн их нь сонгуулийн жил болох 2024 он (17.5 тэрбум ₮), хамгийн бага нь 2025 он (12.1 тэрбум ₮). Жил бүр төрийн байгууллагын ердөө 5%–7% нь хэвлэл мэдээлэлд мөнгө төлдөг. 5 сая ₮-өөс доош гэрээ ороогүй тул бодит дүн үүнээс их.
Хэр их вэ гэдгийг Үндэсний аудитын газрын тоо харуулна. Аудитын газар төрөөс 2025 онд хэвлэл мэдээлэлтэй байгуулсан гэрээний дүнг 24.2 тэрбум ₮ гэж мэдээлсэн. Тухайн онд шилэн дансанд үүний 47% буюу 11.4 тэрбум ₮ л харагдсан. Аудитын тайланд захирагчаар задарсан хэсгээр харвал төрийн төв байгууллагын гэрээний 47%, нийслэл, аймгийнхын 66% нь шилэн дансанд бий. Хамгийн том зөрүү нь Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газар (аудит 3.30 тэрбум ₮, шилэн данс 64 сая ₮), УИХ-ын Тамгын газар (аудит 2.06 тэрбум ₮, шилэн данс 15 сая ₮), Хүнс, хөдөө аж ахуйн сайд (аудит 1.66 тэрбум ₮, шилэн данс 314 сая ₮) — хамгийн их гэрээ байгуулсан байгууллагууд шилэн дансандаа бараг харагддаггүй. Захирагчдын 23 нь аудитын дүнгийн талаас бага төлбөрийг шилэн дансандаа нийтэлжээ.
Аудитын энэ дүнгээр хувьлан тооцвол 2023 оноос хойшхи төрийн хэвлэлийн гэрээний зардал 111.5 тэрбум ₮ болно (2025 онд аудитын дүн шилэн данснаас 112% өндөр байсныг бусад жилд мөн хэрэглэв).
7.97 тэрбум 47%
3.43 тэрбум 66%
64 сая 2%
1.88 тэрбум 68%
15 сая 1%
314 сая 19%
229 сая 16%
703 сая 72%
312 сая 33%
911 сая 108%
514 сая 65%
500 сая 66%
709 сая 97%
452 сая 68%
370 сая 64%
119 сая 22%
34 сая 7%
ДНБ-дээ эзлэх хувиараа Канадаас 13, АНУ-аас 5 дахин их
Энэ их үү, бага уу? Аудитын дүнгээр тооцсон 45 сарын 111.5 тэрбум ₮ нь жилд дунджаар 29.7 тэрбум ₮. Үүнийг 2025 оны ДНБ, төсөв, хүн амтай харьцуулав. Бусад улсаас ч мөн адил төрийн байгууллага гаднаас худалдан авсан хэвлэл мэдээлэл, зар сурталчилгааны үйлчилгээг авч, ДНБ, хүн амд нь харьцуулав.
ДНБ-тэй харьцуулахад Монгол (0.033%) Канадаас (0.003%) 13 дахин, АНУ-аас (0.007%) 5 дахин их, төрийн зарын зардлаараа өндөрт ордог Өмнөд Солонгосоос (0.029%) ч 14%-иар өндөр. Нэг хүнд ногдохоор Монгол ($2.4) Канадаас ($1.4) их. Канад, АНУ-ын тоо зөвхөн холбооны засгийн газрынх тул тэдний бодит дүн арай их байх боловч ялгааг арилгахааргүй.
Аль ч улсын тоонд төрийн байгууллагын өөрийн хэвлэлийн албаны цалин, үйл ажиллагааны зардал ороогүй. Монголд яам, агентлаг, аймаг бүр хэвлэл, олон нийттэй харилцах алба, ажилтантай боловч энэ зардлыг нэгтгэн тайлагнадаггүй. Мөнгөний хэмжээнээс гадна ялгаа нь дүрэм: Канад жил бүр байгууллага, кампанит ажил бүрийн зардлаа нийтэлдэг, Солонгост бүх төрийн зар нэг төвөөр дамждаг. Монголд нэгдсэн журам, бүртгэл алга.
| Улс | Юуг тоолсон | Дүрэм |
|---|---|---|
| Монгол 2023–2026, жилийн дундаж | Төв, орон нутгийн төсвийн байгууллагууд хэвлэл мэдээлэлтэй хийсэн гэрээ: шилэн дансны жил бүрийн дүнг 2025 оны аудитын харьцаагаар (+112%) өсгөж тооцсон | Нэгдсэн журам, бүртгэл байхгүй; шилэн дансанд тал орчим нь л харагддаг |
| Өмнөд Солонгос 2024 | Төв, орон нутгийн захиргааны байгууллагуудын төрийн зар (төрийн өмчит байгууллагыг хассан) | 2018 оны хуулиар бүх төрийн зар нэг төвөөр дамжиж, гэрээ бүр нээлттэй |
| АНУ 2014–2023 | Холбооны засгийн газрын зар сурталчилгааны гэрээ (GAO); муж, хотын зардал ороогүй | Гэрээ бүр нийтэд ил; GAO тогтмол аудитлдаг |
| Канад 2023/24 | Холбооны засгийн газрын байгууллагуудын зар сурталчилгааны зардал (жил бүрийн албан тайлан); муж, хотын зардал ороогүй | Жил бүр байгууллага, кампанит ажил бүрээр нийтэлдэг; зар нэг гэрээт агентлагаар дамждаг |
Хэвлэл мэдээлэлд 53 тэрбум ₮, тайз, концерт, бэлэг, самбарт 50 тэрбум ₮
Төр олон нийтэд зөвхөн телевиз, сайтаар хандаагүй. Экспо, форум, баяр, концерт, самбар, логотой бэлэг, товхимолын зардлыг ижил шилэн дансаас ялгав. Нэг гүйлгээг нэг л ангилалд тооцсон.
Экспо, форум, баяр ёслолд 36.2 тэрбум ₮, концерт, хүлээн авалтад 8.2 тэрбум ₮, бэлэг дурсгалд 2.7 тэрбум ₮, гадна самбарт 1.7 тэрбум ₮, брэнд, PR-т 0.9 тэрбум ₮. Нийт 49.7 тэрбум ₮ буюу хэвлэл мэдээллийн төлбөртэй бараг тэнцүү.
Хэвлэх үйлдвэрт 69.2 тэрбум ₮ очсон ч үүний 58% нь паспорт, тэмдэг, саналын хуудас зэрэг заавал хэвлэх бүтээгдэхүүн. Сурталчилгааны хэвлэмэл гэж шууд бичсэн нь 1.5 тэрбум ₮, утга нь тодорхойгүй 22.5 тэрбум ₮.
Эхлээд хэвлэл мэдээллийн 53.2 тэрбум ₮ хэнд очсныг хүлээн авагчийн төрлөөр нь харъя. Телевиз, радио, сонин хамгийн их хувийг авдаг ч мэдээллийн сайт, видео продакшн, төрөл нь тодорхойгүй медиа групп тус бүр ойролцоо хэмжээний мөнгө авчээ. МҮОНРТ (2025 онд улсын төсвөөс 9.5 тэрбум ₮), Монцамэгийн (2024 онд 4.41 тэрбум ₮) үндсэн санхүүжилт эдгээр тоонд ороогүй.
Тендерээр хэд нь явдаг вэ
tender.gov.mn-д 2023–2025 онд зарласан багцын төсвийг шилэн дансны төлбөртэй харьцуулав. Хэвлэх ажлын 51% нь тендерээр явдаг бол арга хэмжээний 29%, хэвлэл мэдээллийн ердөө 23%. Үлдсэн нь тушаал, шууд гэрээгээр. Тендерээр зарласан багцын ч 62% (арга хэмжээ), 57% (хэвлэл мэдээлэл) нь ганц оролцогчтой.
| 2023–2025 | Шилэн дансанд бүртгэгдсэн төлбөр | Тендерийн төсөв | Харьцаа | Ганц оролцогчтой багц |
|---|---|---|---|---|
| Хэвлэх үйлдвэр | 60.9 | 30.9 (139) | 51% | 53% |
| Экспо, арга хэмжээ | 28.1 | 8.1 (26) | 29% | 62% |
| Хэвлэл мэдээлэл | 43.9 | 10.1 (70) | 23% | 57% |
73%-ийг Засгийн газар — яам, агентлаг төлдөг
Төлбөрийн 39.0 тэрбум ₮-ийг яам, агентлаг, тэдгээрийн харьяа байгууллага, 7.4 тэрбум ₮-ийг нийслэл, 6.8 тэрбум ₮-ийг 21 аймаг төлжээ. Сонгуулийн ерөнхий хороо, Ерөнхийлөгчийн болон УИХ-ын тамгын газар ч жагсаалтад бий.
2012 онд 76 төрийн байгууллага энэ мөнгийг зарцуулах ямар ч журамгүй, хэвлэл мэдээллээ удирдлагын тушаалаар сонгодог байжээ (Глоб интернэшнл, MOM 2016). Арван дөрвөн жилийн дараа ч нэгдсэн журам, бүртгэл алга.
Тендер биш, тушаалаар. Төлбөрийн 50%-д зориулалт бичээгүй
Төлбөрийн 50%-ийн утгад зөвхөн «гэрээт ажлын төлбөр», «урьдчилгаа» гэж бичсэн. Иргэд ямар нэвтрүүлэг, ямар нийтлэлийн төлөө мөнгө төлснөө мэдэх боломжгүй. Зориулалт бичсэн хэсэгт мэдээ, нийтлэл (23%), баримтат кино, видео (15%) голлоно.
Төлбөрийн 23%-ийн утгад дарга, сайдын тушаалын дугаар (А/…) бичигдсэн: худалдан авах журмаар биш, удирдлагын шийдвэрээр олгосон. Хэвлэл мэдээллийн тендер жилд ердөө 10–27 багц зарлагддаг бөгөөд 2022–2025 онд тэдгээрийн 60%-д ганц оролцогч бүртгэгдсэн.
| Он | Багц | Төсөвт өртөг | Ганц оролцогч |
|---|---|---|---|
| 2018 | 15 | 2.10 тэрбум | 47% |
| 2019 | 20 | 1.39 тэрбум | 60% |
| 2020 | 27 | 1.06 тэрбум | 15% |
| 2021 | 24 | 2.97 тэрбум | 38% |
| 2022 | 15 | 3.06 тэрбум | 67% |
| 2023 | 10 | 0.60 тэрбум | 50% |
| 2024 | 27 | 2.68 тэрбум | 67% |
| 2025 | 27 | 4.25 тэрбум | 52% |
Хувь хүн, сошиал медиа: шилэн дансанд бараг харагддаггүй
Төрийн байгууллагууд хувь хүнд ч хэвлэл мэдээлэл, сурталчилгааны ажлын хөлс төлдөг. 5 сая ₮-өөс дээш 135 ийм гүйлгээ шилэн дансанд бүртгэгдсэн: 76 байгууллага 118 хүнд нийт 1.26 тэрбум ₮ шилжүүлжээ. Ихэнх нь видео, бичлэг (707 сая ₮), мэдээ, шторк, сурталчилгаа (483 сая ₮). Эдгээр нь хэвлэл мэдээллийн байгууллагад хийсэн төлбөрийн дүнд ороогүй.
Харин Facebook, пэйж, буст, инфлюэнсер гэх мэт сошиал медиагийн утгатай гүйлгээ бүх хүлээн авагчаар нийлээд 41 (621 сая ₮), Facebook-ийг шууд нэрлэсэн нь ердөө 3, хувь хүнд хийсэн нь 3. Meta, Google рүү шууд хийсэн төлбөр огт алга. Энэ нь төрийн байгууллагууд сошиал медиад зарцуулдаггүй гэсэн үг биш. Пэйжийн бустыг картаар, 5 сая ₮-өөс бага дүнгээр төлдөг бол шилэн дансны босгоос доор үлддэг, зуучлагч компаниар дамжуулбал гүйлгээний утгад «гэрээт ажил» гэж л бичигддэг. Төр олон нийтэд хүрэх хамгийн өсөж буй сувагтаа хэдийг зарцуулж байгааг одоогийн бүртгэлээр мэдэх боломжгүй.
Хувь хүнд хамгийн олон удаа төлсөн нь Соёлын сайдын харьяа байгууллагууд (23 гүйлгээ, 7 байгууллага, 246 сая ₮), дараа нь нийслэлийн байгууллагууд. Ганц байгууллагын хувьд Соёл урлагийн газар 12 өөр хүнд төлсөн. Хүлээн авагчдын 103 нь нэг л удаа авсан бол 15 хүн хоёр ба түүнээс олон удаа нийт 241 сая ₮ авчээ. Тэдгээрийн 13 нь ганц л байгууллагаас давтан авсан: нэг удаагийн ажил биш, тухайн байгууллагын хэвлэл мэдээллийн ажлыг гэрээгээр тогтмол хийдэг хүмүүс байх магадлалтай. Ийм гэрээг хөдөлмөрийн гэрээ биш, «ажил гүйцэтгэх» гэрээгээр хийснээр орон тоо, цалингийн санд тусгагдахгүй үлддэг.
| Давтан авсан хүн | Удаа | Сая ₮ | Төлсөн байгууллага |
|---|---|---|---|
| Хүн 1 видео, контент | 3 | 38.7 | Эрүүл мэндийн яам |
| Хүн 2 мэдээ, шторк | 3 | 15.0 | Дорноговь аймгийн Замын-Үүд сумын засаг даргын тамгын газар |
| Хүн 3 видео, контент | 2 | 22.4 | Дорноговь аймгийн саран хөхөө театр |
| Хүн 4 видео, контент | 2 | 19.8 | Кибер аюулгүй байдлын зөвлөлийн ажлын алба |
| Хүн 5 мэдээ, шторк | 2 | 19.2 | Баянзүрх дүүргийн Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан |
| Хүн 6 мэдээ, шторк | 2 | 19.0 | Цагдаагийн ерөнхий газрын авто бааз |
| Хүн 7 мэдээ, шторк | 2 | 18.0 | Дундговь аймгийн засаг даргын тамгын газар |
| Хүн 8 видео, контент | 2 | 14.7 | Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн Мэдээлэл холбооны технологийн сургууль |
| Хүн 9 видео, контент | 2 | 14.0 | Драмын эрдмийн театр |
| Хүн 10 видео, контент, мэдээ, шторк | 2 | 13.0 | Үндэсний статистикийн хороо |
| Хүн 11 видео, контент | 2 | 12.5 | Сонгинохайрхан дүүргийн жаргалант тосгон соёлын ордон |
| Хүн 12 видео, контент | 2 | 12.1 | Ховд аймгийн хөгжимт драмын театр |
| Хүн 13 видео, контент | 2 | 11.0 | Дорноговь аймгийн саран хөхөө театр |
| Хүн 14 видео, контент | 2 | 10.0 | Зорчигч тээвэр нэг |
| Хүн 15 мэдээ, шторк | 2 | 1.7 | Баянхонгор аймгийн Богд сумын засаг даргын тамгын газар |
Сонгуулийн өмнөх гурван сард сар бүр 2.08 тэрбум ₮ — ердийнхөөс 1.8 дахин
2024 оны УИХ-ын сонгууль 6-р сарын 28-нд болсон. Түүний өмнөх 4–6-р сард төрийн байгууллагууд хэвлэл мэдээлэлд сард 2.08 тэрбум ₮ төлжээ. Бусад үед 1.01 тэрбум ₮–1.26 тэрбум ₮. Сонгуулийн ерөнхий хорооны сонгогчийн боловсролын төлбөрийг хассан ч гурван сард 6.08 тэрбум ₮. Жижиг дунд үйлдвэрийн газар, Онцгой байдлын ерөнхий газар, аймгийн Засаг даргын тамгын газрууд зэрэг олон байгууллага яг энэ үед төлбөрөө нэмсэн.
Сонгуулиас 39 хоногийн өмнө гарсан тушаал: 10 байгууллага, 1.78 тэрбум ₮
Жижиг, дунд үйлдвэрийн газрын дарга 2024 оны 5-р сарын 20-нд «гэрээ шууд байгуулах» 10 аж ахуйн нэгжийн жагсаалтыг тушаалаар баталжээ. Хавсралтад байгууллага бүрийн нэр, регистр, данс, мөнгөн дүн бий. Нийт 1.78 тэрбум ₮. Тендер зарлаагүй, үнийн санал аваагүй. УИХ-ын ээлжит сонгууль 6-р сарын 28-нд болох байсан.
Мөнгө хурдан шилжсэн. ЖДҮГ-ын шилэн дансанд бүртгэснээр тушаал гарснаас 11 хоногийн дараа буюу 5-р сарын 31-нд найман байгууллагад урьдчилгаа 70% болох 1.11 тэрбум ₮-ийг нэг өдөр шилжүүлжээ. Тэр долоо хоногт ЖДҮГ-ын бүх зарлагын 99% нь эдгээр хэвлэл мэдээлэл, контентын компанид очсон. Үлдсэн 30%-ийг (505 сая ₮) 6-р сарын 26-аас 7-р сарын 2-ны хооронд, буюу сонгуулиас хоёр хоногийн өмнөөс дөрөв хоногийн дараа хүртэл төлсөн. ЖДҮГ-ын шилэн дансанд бүртгэгдсэн нийт зарлага 2023 онд 1.32, 2024 онд 5.11, 2025 онд 1.69 тэрбум ₮ байсан.
Гүйлгээний утгад «шууд дамжуулалт», «мэдээ мэдээлэл түгээх цуврал контент», «Шинэ хоршоо хөдөлгөөний пэйж хуудас хөгжүүлэх», «Шинэ хоршооны подкаст» гэж бичсэн. Жагсаалтын есөн байгууллагад шилжүүлсэн дүн тушаалынхтай төгрөг бүрээр таарч, нийт 1.68 тэрбум ₮ болсон. Харин Зоргол партнер (100 сая ₮)-д ЖДҮГ-аас мөнгө шилжүүлсэн гүйлгээ шилэн дансанд бүртгэгдээгүй. Оронд нь жагсаалтад байхгүй Рэдфильм компанид яг 100 сая ₮ (70% + 30%) «Шинэ хоршоог шууд дамжуулах, мэдээ» утгаар шилжсэн. Хоёр компанийн хооронд эзэмшлийн холбоо илрээгүй.
Мөнгөний бараг гуравны нэг буюу 600 сая ₮ (34%) нь Нэйшнл сошл медиа, Зиндаа ньюс, Өглөөний сонин паблишинг гэсэн гурван компанид очсон. Экофокус компани 110 сая ₮-ийг «хэвлэл мэдээллийн 40 байгууллагын цахим хуудсаар дамжуулах» зориулалтаар авсан. Тэр 40 байгууллага хэн болох нь шилэн дансны бүртгэлд байхгүй.
| Байгууллага | Тушаалд | Шилжсэн | Огноо |
|---|---|---|---|
| Нэйшнл сошл медиа Шууд дамжуулалт | 500 | 500 | 5/31, 6/27 |
| ТАКТ Мэдээ мэдээлэл түгээх цуврал контент | 400 | 400 | 5/31, 6/27 |
| БДТ контент Цахим хуудсаар шууд дамжуулах зардал | 200 | 200 | 5/31, 6/27 |
| Тусгай сурвалжлага Цуврал видео сурталчилгааны зардал | 200 | 200 | 5/31, 7/2 |
| Экофокус Хэвлэл мэдээллийн 40 байгууллагын цахим хуудасаар дам төлбөр | 110 | 110 | 5/31, 6/27 |
| Зоргол партнер | 100 | — | |
| Хангайн сонор Шинэ хоршооны подкаст хийх төлбөр | 92 | 92 | 6/12, 7/2 |
| Эх гоёот медиа групп Шинэ хоршоо хөдөлгөөний пэйж хуудас хөгжүүлэх | 80 | 80 | 5/31, 6/26 |
| Зиндаа ньюс Мэдээ мэдээллийг вэб хуудсаар түгээх зардал | 50 | 50 | 5/31, 6/26 |
| Өглөөний сонин паблишинг Өдөр тутмын болон 7хоног тутмын сонинийн зардал | 50 | 50 | 5/31, 6/26 |
| Рэдфильм жагсаалтад байхгүй | — | 100 | 6/12, 6/27 |
Төрөөс хамгийн их мөнгө авсан 50 хэвлэл мэдээлэл, контентын байгууллага
Тэргүүлэгч нь МҮОНРТ (Монголын үндэсний олон нийтийн радио телевиз): 86 төрийн байгууллагаас 2.65 тэрбум ₮. Энэ нь улсын төсөв, телевизийн хураамжаас гадуурх, нэвтрүүлэг, шууд дамжуулалтын төлбөр. Хоёрдугаарт Нэйшнл ньюс корпорэйшн (1.22 тэрбум ₮), орлогынх нь 90%-ийг МИАТ төлсөн.
Эхний 50 нь бүх төлбөрийн 39%-ийг авсан. Эхний 20-ийн 6 нь орлогынхоо дөрөвний гурваас илүүг ганц захиалагчаас авдаг (хүснэгтэд улаанаар). Ганц захиалагчтай хэвлэл мэдээлэл тэр захиалагчаа шүүмжлэхэд хэцүү.
| # | Хүлээн авагч | 2023 | 2024 | 2025 | 2026* | Нийт | Төлөгч | Гол захиалагч |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | МҮОНРТ (Монголын үндэсний олон нийтийн радио телевиз) | 902 | 609 | 660 | 481 | 2,652 | 86 | Улаанбаатар зүүн азийн залуучуудын наадам зохион байгуулах хороо (9%) |
| 2 | Нэйшнл ньюс корпорэйшн | 326 | 336 | 336 | 219 | 1,217 | 10 | МИАТ (90%) |
| 3 | Эн Ти Ви броадкастинг | 275 | 255 | 155 | 169 | 854 | 36 | Орхон аймгийн Засаг даргын тамгын газар (15%) |
| 4 | Мандала фильмс | 120 | 474 | — | — | 594 | 2 | Удирдлагын академи (79%) |
| 5 | Улаанбаатартелевиз | 266 | 167 | 83 | 73 | 590 | 33 | Кино урлагийг дэмжих сан (13%) |
| 6 | Нэйшнл сошл медиа | 33 | 535 | — | — | 568 | 3 | Жижиг, дунд үйлдвэрийн газар (88%) |
| 7 | Ворд медиа | 29 | 203 | 154 | 179 | 564 | 35 | Эдийн засаг, хөгжлийн яам (11%) |
| 8 | Миний монгол энтертайнмент | 343 | 147 | 12 | — | 503 | 2 | Тогтвортой амьжиргаа 3 төсөл (82%) |
| 9 | Ган үзэгтэн | 128 | 93 | 117 | 164 | 502 | 36 | Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал (6%) |
| 10 | Эрхэм уул | 202 | 16 | 71 | 170 | 459 | 13 | Хүүхэд эмэгтэйчүүдийн эсрэг гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх төсөл (34%) |
| 11 | Зоргол партнер | 105 | 199 | 66 | 83 | 453 | 23 | Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал (25%) |
| 12 | Про медиа нетворк | 154 | 155 | 64 | 47 | 420 | 20 | Шинжлэх ухаан технологийн сан (12%) |
| 13 | ТАКТ | 12 | 408 | — | — | 420 | 2 | Жижиг, дунд үйлдвэрийн газар (95%) |
| 14 | Говь-Алтай аймгийн олон нийтийн алтай радио | 76 | 132 | 115 | 94 | 417 | 3 | Говь-Алтай аймгийн засаг даргын тамгын газар (97%) |
| 15 | Ар Жэй Эйч | 126 | 134 | 110 | 33 | 403 | 7 | Хан-Уул дүүргийн засаг даргын тамгын газар (61%) |
| 16 | Улаанбаатар ньюс | 162 | 56 | 96 | 79 | 393 | 26 | Төсөв санхүүгийн тогтвортой байдлыг бэхжүүлэх төсөл (29%) |
| 17 | Медиахолдинг | 173 | 83 | 88 | 31 | 375 | 22 | Төрийн банк (21%) |
| 18 | Логоо | 50 | 137 | 84 | 96 | 367 | 25 | Таван толгой түлш ХХК (13%) |
| 19 | Зөв мэдээлэл | 81 | 103 | 92 | 76 | 353 | 29 | Стандарт, хэмжил зүйн газар (10%) |
| 20 | Чэймп медиа групп | 129 | 53 | 123 | 37 | 343 | 9 | Биеийн тамир спортын улсын хороо (31%) |
Уламжлалт хэвлэл мэдээлэлд 17.4 тэрбум ₮ — гуравны хоёр нь телевизэд
ТВ, радио, сонин, агентлагийн 204 хүлээн авагч 17.4 тэрбум ₮ авчээ: телевиз 10.5 тэрбум ₮ (60%), сонин, агентлаг 4.2 тэрбум ₮, радио 2.7 тэрбум ₮. Телевизийн авах мөнгө жил бүр буурч, 2023 оны 3.4 тэрбум ₮-аас 2025 онд 2.4 тэрбум ₮ болов. Уламжлалт хэвлэл мэдээллийн 38% нь ганц л захиалагчтай. Ихэнх нь аймгийн сонин, радио.
Тэргүүлэгч нь Монголын үндэсний олон нийтийн радио телевиз: 81 байгууллагаас 2.34 тэрбум ₮ (аймгийн салбар, нэрийн хувилбаруудыг нэгтгэвэл 86 байгууллагаас 2.65 тэрбум ₮). МҮОНРТ улсын төсвөөс 9.5 тэрбум ₮, өрх бүрийн 1,100 ₮-ийн хураамжаас 9.0 тэрбум ₮ авдаг ч яам, агентлагаас нэвтрүүлгийн захиалга мөн авдаг. Хуулиар төрөөс хараат бус байх ёстой телевиз төрийн захиалгаас орлого олж байна.
Монцамэ 2022 оноос Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын харьяанд шилжсэн, санхүүжилтийн 95% нь улсын төсөв. 2025 оны 6-р сард ажилтнуудын 84% нь удирдлага редакцад хөндлөнгөөс оролцож байна гэсэн шаардлагад гарын үсэг зурсан.
128 мэдээллийн сайтад 10.0 тэрбум ₮, мөнгөний 47% нь 10+ захиалагчтай сайтуудад
Мэдээллийн сайт эрхэлдэг нь тогтоогдсон 128 хүлээн авагч 10.0 тэрбум ₮ авчээ. Нэг сайтын медиан 47 сая ₮. Уламжлалт хэвлэл мэдээллээс ялгаатай нь сайтуудын ердөө 22% нь ганц захиалагчтай: мөнгөний 47% нь 10-аас дээш төрийн байгууллагаас зэрэг мөнгө авдаг сайтуудад очсон. Төрөл нь тодорхойгүй медиа группуудыг нэмбэл сайтуудын дүн 10 тэрбум ₮–22 тэрбум ₮.
Бүх хэвлэл мэдээллийг нийлүүлбэл хүлээн авагчдын 34% нь ганц л байгууллагаас мөнгө авдаг. Олон захиалагчтай сайтууд хэрхэн мөнгө авдгийг дараагийн хоёр бүлэг харуулна: нэг өдөр олон сайтад зэрэг хуваадаг «багц», нэг жагсаалтад нэр нь гарсан сайтууд.
Нэг өдөр, нэг утга, ижил дүн: 177 удаа хэвлэл мэдээллийг «багцаар» төлжээ
Нэг байгууллага нэг өдөр гурав ба түүнээс олон хэвлэл мэдээлэлд зэрэг мөнгө шилжүүлсэн 177 «багц» олдлоо (2023-01 – 2026-09): 62 төлөгч, 10.7 тэрбум ₮. Нэг багцад дунджаар 4, хамгийн ихдээ 16 хүлээн авагч. 68 багцад бүгд яг ижил дүн авсан. Хамгийн олон нь сонгуулийн жил болох 2024 онд (57 багц).
Хамгийн том нь: Эрдэнэс оюу толгой 2025 оны 5-р сарын 26-нд 15 телевиз, сайтад тус бүр 10.5 сая ₮, нийт 158 сая ₮ шилжүүлсэн («ГЭРЭЭТ АЖЛЫН ХӨЛС 70 ХУВЬ ЭОТ РД: 5 548721,БЕНЕКРА ФТ ХХК,ХУД ХӨГЖ ТӨВ БАНК»). Үзэгчийн тоо нь хэд дахин ялгаатай байгууллагууд ижил мөнгө авсан нь гэрээг хүрээгээр нь бус, жагсаалтаар нь хуваасныг харуулна.
Ижил нэрс дахин дахин хамт гардаг. Ган үзэгтэн, Ворд медиа хоёр 12 багцад хамт орсон (9 төлөгч). Сайтуудаас Ган үзэгтэн, Хос масс, Ньюс-Аженси, Ньюс инфо, Логоо, Товч репорт зургаа нэг бүлэг: 73 байгууллагаас нийт 2.05 тэрбум ₮ авсан, гурав нь нэг багцад хамт орсон тохиолдол 10 удаа.
Хос масс (55%), Логоо (50%), Ньюс-Аженси (59%), АЭ энд ЖААГ (56%), Ньюс инфо (58%), Товч репорт (54%) төрийн мөнгөнийхөө талаас илүүг багцаар авчээ. Жагсаалтыг хэн гаргадаг нь шилэн дансны бүртгэлээс харагдахгүй. Ямар ч байсан нэг жагсаалтын сайтууд мөнгийг хамт авч, хамт алддаг тул тэр жагсаалт гаргагчаас хамааралтай болдог.
| Хүлээн авагч | Багц | Төлөгч | Багцаар, сая ₮ | Хувь |
|---|---|---|---|---|
| Эн Ти Ви броадкастинг | 30 | 18 | 267 | 31% |
| Ган үзэгтэн | 27 | 18 | 245 | 49% |
| Хос масс | 24 | 13 | 188 | 55% |
| Ворд медиа | 23 | 17 | 231 | 41% |
| Логоо | 21 | 14 | 183 | 50% |
| Ньюс-Аженси | 20 | 12 | 161 | 59% |
| Улаанбаатар ньюс | 19 | 10 | 110 | 28% |
| АЭ энд ЖААГ | 18 | 9 | 161 | 56% |
| Зоргол партнер | 18 | 10 | 151 | 33% |
| Малчин удмын хийморь | 18 | 9 | 149 | 45% |
| Оюунлаг эргэлт медиа групп | 18 | 10 | 127 | 37% |
| Ньюс инфо | 17 | 12 | 167 | 58% |
| Товч репорт | 14 | 10 | 150 | 54% |
| Зөв мэдээлэл | 14 | 11 | 121 | 34% |
| Төлөгч | Багц | Дүн | Дундаж |
|---|---|---|---|
| Онцгой байдлын ерөнхий газар | 19 | 942 сая ₮ | 5.8 |
| Зэвсэгт хүчний хөгжлийн сан | 10 | 308 сая ₮ | 3.8 |
| Таван толгой түлш ХХК | 8 | 431 сая ₮ | 6.1 |
| Стандарт, хэмжил зүйн газар | 8 | 339 сая ₮ | 4.9 |
| Соёл урлагийн газар | 7 | 368 сая ₮ | 4.6 |
| Нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал | 7 | 280 сая ₮ | 4.3 |
| Сонгуулийн ерөнхий хороо | 7 | 209 сая ₮ | 4.7 |
| Орхон аймгийн Засаг даргын тамгын газар | 6 | 320 сая ₮ | 4.3 |
| Эрдэнэс оюу толгой | 5 | 288 сая ₮ | 6.8 |
| Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам | 5 | 247 сая ₮ | 6.2 |
| Огноо | Төлөгч | Тус бүр | Хүлээн авагчид |
|---|---|---|---|
| 2025-05-26 | Эрдэнэс оюу толгой «ГЭРЭЭТ АЖЛЫН ХӨЛС 70 ХУВЬ ЭОТ РД: 5 548721,БЕНЕКРА ФТ ХХК,ХУД ХӨГЖ ТӨВ БАНК» | 10.5 × 15 | Бенекрафт, Ворд медиа, Ган үзэгтэн, Гэгээндалай, Имержмедиа, Логоо, Малчин удмын хийморь, Монголиан модерн контент, Ньюс инфо, Ньюс-Аженси, Товч репорт, Хос масс, Чаннел-Уан, Шуудэмэн хурд медиа, Эн Ти Ви броадкастинг |
| 2023-12-20 | Соёлын яам «Соёлын сайдын А/474, ТНБД-ын А/166 тоот тушаал, гэрээний төлбөр» | 20.0 × 13 | АЭ энд ЖААГ, Алсын гэрэл, Гэгээндалай, Гэрэл плас медиа холдинг, Имержмедиа, Малчин удмын хийморь, Медиахолдинг, Ньюс инфо, Супер вижн медиа групп, Улаанбаатар телевиз, Чаннел-Уан, Эн Ти Ви броадкастинг, Өлзий медиа |
| 2026-02-12 | Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв «Улаанбурхан өвчний тархлалтын хязгаарлах, мэдээлэл сурталчилгаа» | 5.0 × 13 | Бенекрафт, Виа бренд медиа, Ган үзэгтэн, Гэгээндалай, Зоргол партнер, Логоо, Малчин удмын хийморь, Медиахолдинг, Монголын цахилгаан мэдээ, Ньюс-Аженси, Тэнүүн инсайт медиа, Улаанбаатар ньюс, Улаанбаатар телевиз |
| 2026-03-31 | Нийслэл Улаанбаатар хотын авто замын түгжрэлийг бууруулах нэгдсэн төсөл хэрэгжүүлэх нэгж «6808964 - Гэрээний урьдчилгаа төлбөр НТУГ/26/008» | 8.0 × 10 | Виа бренд медиа, Ворд медиа, Ган үзэгтэн, Зөв мэдээлэл, Логоо, Монголиан модерн контент, Ньюс инфо, Ньюс-Аженси, Товч репорт, Хос масс |
| 2025-12-31 | Цөлжилттэй тэмцэх нэгдсэн үндэстний байгууллагын конвенцын талуудын 17 дугаар бага хурлын бэлтгэл ажлын алба «судалгааны төлбөр» | 18.0 × 9 | Байгаль ногоон хэвлэл сэтгүүлчдийн сүлжээ, Монголын цахилгаан мэдээ, Товч репорт, Тод индэр, Улс төрч агентлаг, Цахим сэтгүүлчдийн мэргэжлийн зөвлөл, Ээтэн мөр, Юу Эн Ди Ас трио, Өшиг |
Сэтгүүлчдийн эвлэлийн хуралд төлөөлсөн 43 сайт хувийн хэвлэл мэдээллийн төрийн захиалгын 15%-ийг авчээ
Монголын сэтгүүлчдийн нэгдсэн эвлэлийн ээлжит XIX их хурал 2026 оны 6-р сарын 21-нд 301 мандаттай болж, эвлэлийн ерөнхийлөгч, удирдах зөвлөлийг дөрвөн жилээр сонгосон. Хурлын төлөөлөгчдийн бүртгэлийн «Сайт» хэсэгт 58 мэдээллийн сайт, тэдгээрийг төлөөлсөн хүний нэр, мандатын дугаар бичигдсэн. Мөн хэсэгт сайтын оронд «бага хурлын гишүүн» гэж тэмдэглэсэн 7 төлөөлөгч бий. Тэд эвлэлийн удирдах зөвлөлийн гишүүд бөгөөд сайт төлөөлөөгүй тул тооцоонд ороогүй.
Сайт бүрийн эзэмшигчийг домэйн бүртгэл, улсын бүртгэл, шилэн дансны бүртгэлээр тогтоов: 43 сайт, 44 байгууллага. Тэдгээрийн 19-д нь бүртгэлд сайтын хажууд бичигдсэн төлөөлөгч өөрөө тухайн компанийн хувьцаа эзэмшигч эсвэл удирдлага.
Эдгээр байгууллага 157 төрийн байгууллагаас 7.2 тэрбум ₮ авчээ. МҮОНРТ, Монцамэ зэрэг төрийн өмчийн хэвлэл мэдээллийг хасвал төр хувийн хэвлэл мэдээллээс 49.2 тэрбум ₮-ийн үйлчилгээ худалдан авсан бөгөөд үүний 14.6% нь эдгээр сайтад очсон. Төрөөс хамгийн их авсан 50-ийн 14 нь энэ жагсаалтад бий, 33 нь «багц»-д орсон. Сонгуулийн өмнөх гурван сард тэдний орлого 2.4 дахин өссөн бол бусад хэвлэл мэдээллийнх 1.8 дахин.
Эвлэл бол сэтгүүлчдийн эрх ашгийг хамгаалах, ёс зүйг сахиулах байгууллага. Түүний хуралд төлөөлөх эрхтэй сайтуудын ихэнх нь төрийн захиалгаас тогтмол орлого олдог нь салбарын өөрийгөө зохицуулах тогтолцоонд ашиг сонирхлын зөрчил үүсгэж болзошгүй.
Тохиолдол: усалгааны төслийн 230 сая
Азийн хөгжлийн банкны зээлээр хэрэгжиж буй «Хүнсний ногооны үйлдвэрлэл ба усалгаатай хөдөө аж ахуй» төслийн шилэн дансанд нийт 28.9 тэрбум ₮-ийн зарлага бүртгэгджээ. Түүний бараг бүх гэрээ нь худалдан авалтын багцын кодтой усалгааны барилга, зөвлөх үйлчилгээ. Харин 2024 онд «Монголын сошиал нэгдэл» төрийн бус байгууллагад хоёр удаа нийт 229.9 сая ₮ шилжүүлсэн гүйлгээнд багцын код ч, ажлын нэр ч бичигдээгүй. Эхний 162 сая нь 2024 оны 2-р сарын 19-өөс 3-р сарын 4 хүртэлх хоёр долоо хоногийн «гүйцэтгэл» гэж бичигдсэн бөгөөд гэрээний хугацаа 8-р сарын 19 хүртэл буюу УИХ-ын сонгуулийг бүтэн хамарна. Худалдан авах ажиллагааны цахим системд энэ гэрээний тендер олдсонгүй.
Төсөл 2023–2024 онд хэвлэл мэдээлэлд нийт 250.9 сая ₮ төлсөн бөгөөд бүгд улсын бүртгэлд ижил овог нэртэй хүн хувьцаа эзэмшигч эсвэл удирдлагаар бичигдсэн 4 байгууллагад очжээ.
Мөнгө ихэнхдээ уншигчтай сайтад очдог, гэхдээ 460 сая ₮ хэмжигдэх уншигчгүй сайтуудад
Хандалтыг Chrome хөтчийн бодит хэрэглэгчдийн өгөгдөл болох Chrome UX Report (CrUX)-ийн Монгол дахь эрэмбээр хэмжив (2025/01–2026/09). Жагсаалтын 40 сайтын 24 нь (60%) Монголын топ 5,000 сайтад тогтмол багтдаг бол бусад мэдээллийн сайтын ердөө 19%. Төрийн мөнгө авдаг сайтууд дунджаар илүү олон уншигчтай.
Агуулгыг Common Crawl-ийн монгол хэлний архив FineWeb-2-оор (2013–2024/04, 1.6 сая хуудас) шинжлэв. Нийт сайтын 24% болох жагсаалтын сайтууд мэдээллийн хуудсын 39%-ийг үйлдвэрлэжээ. Мөнгө авсан сайтуудад гэмт хэрэг, осол (8.2% ба 5.6%), эрүүл мэнд илүү, соёл бага. Улс төр (20% ба 20%), эдийн засгийн хувь ижил. Ялгаа нь сэдэв биш, хэмжээ.
Гэхдээ салбарын нийт мэдээний урсгал багасаж байна. Олон сайт мэдээндээ дараалсан дугаар өгдөг тул дугаар жилд хэдээр өссөнөөр хэдэн мэдээ нийтэлснийг тооцож болно. 2019–2023 оны бүх жилд хэмжигдсэн 30 сайт 2019 онд 429 мянган мэдээ нийтэлсэн бол 2023 онд 260 мянга буюу 39%-иар цөөн. Огноотой хуудсаар тоолоход ч 2020 оноос хойш 58% буурсан.
Энэ бол дэлхийн чиг хандлага. Мэдээний сайт руу ирэх хандалт хайлтын систем, сошиал сүлжээнээс хамаардаг ч хоёулаа татарч байна: Chartbeat-ийн тоогоор Google хайлтаас ирэх хандалт 2025 онд 34%, Facebook-ээс ирэх нь 2019 оноос хойш 50% буурсан. Хиймэл оюуны хураангуй хайлтын үр дүнд гарч, уншигч сайт руу орохгүйгээр хариугаа авдаг болсон. Зар сурталчилгааны мөнгө ч платформ руу шилжсэн: Alphabet, Amazon, Meta гурав дэлхийн зар сурталчилгааны 56%-ийг авдаг (WARC). Монголын жижиг зах зээлд энэ шилжилт бүр хүчтэй мэдрэгддэг. Хувийн зар сурталчилгааны орлого багасах тусам төрийн гэрээ олон сайтын хувьд үлдсэн тогтвортой орлогын эх үүсвэр болж, бие даасан байдалд нь илүү их нөлөөлдөг.
Мөнгийг хандалттай нь тулгав. Топ 1,000-д багтдаг 13 сайт тус бүр дунджаар 229 сая ₮, 1–5 мянгад багтдаг 14 сайт 196 сая ₮ авсан. Харин CrUX-ийн 50 мянгад ордоггүй 6 сайт нийт 460 сая ₮ авчээ. Тэдгээрт мэдээ байршуулсан байгууллага хэдэн хүнд хүрснээ мэдэхгүй. Нийтэд хүрэх зорилготой гэрээ хандалтын баталгаат тоо шаардах ёстой.
Хамгийн тод жишээ нь Монголын хамгийн их хандалттай мэдээллийн сайтуудын хоёр болох gogo.mn, ikon.mn. Хоёулаа Монголын хандалтаар топ 1,000-д тогтмол багтдаг ч 2023 оноос хойш төрөөс ikon.mn 145 сая ₮ (14 захиалагч), gogo.mn 110 сая ₮ (12 захиалагч) л авчээ. Харьцуулсан 27 сайтаас тэд 14, 18-д жагсана. Хандалт нь тэднээс доогуур бүсэд байдаг 6 сайт ikon.mn-ээс илүү мөнгө авсан бөгөөд тэргүүлэгч urug.mn (1–5 мянга) 564 сая ₮ авсан. Харин мөн топ 1,000-д багтдаг, Сэтгүүлчдийн эвлэлийн хуралд төлөөлсөн news.mn 271 сая ₮ (22 захиалагч) авч, gogo.mn-ээс 2.5 дахин их орлого олжээ.
Төрийн мөнгө магтаал худалдаж авдаггүй. Харин төрийн мэдэгдлийг тарааж, улс төрийг хурцалдаг сайтуудад очдог
Төрийн мөнгө сайтуудын агуулгад нөлөөлдөг үү? Common Crawl-ийн монгол хэлний архиваас (FineWeb-2, 2019–2024/04) мэдээллийн сайтуудын хэдэн зуун мянган хуудсыг гурван асуултаар шалгав.
1. Төрийн мэдэгдэл бол хамгийн их тардаг контент
Мөнгө авсан сайтын хуудсуудын 12.5%, бусад сайтынх 12.2% нь өөр сайтад үг үсгээрээ давтагддаг: ялгаа алга. Харин хамгийн өргөн тарсан 20 бичвэрийн 18 нь Засгийн газрын хуралдаан, цагдаа, шүүх зэрэг төрийн байгууллагын хэвлэлийн мэдээ. Нэг нь 20 мөнгө авсан сайтад (нийт 44 сайтад) үсэг ялгаагүй гарсан. Төр үнэгүй тарах мэдээллээ «мэдээ байршуулах» гэрээгээр мөнгө төлж тараадаг гэсэн үг.
2. Мөнгө авдаг сайтууд улс төрийг илүү их, илүү хурц бичдэг
Медиан сайтыг харьцуулахад мөнгө авсан сайт Ерөнхий сайдыг мянган хуудас тутамд 34, бусад сайт 28 удаа дурддаг. Сэтгүүлчдийн эвлэлийн хуралд төлөөлсөн сайтууд МАН-ыг 46, АН-ыг 52 удаа (бусад сайтад 38, 41) дурдаж, засгийн газрын тухай хуудсынх нь 32% шүүмжлэлт өнгөтэй (бусад сайтад 28%). Ерөнхий сайдын тухай өгүүлбэрийн эерэг-сөрөг тэнцвэр мөнгө авсан сайтад -4.2, бусад сайтад -1.5, төрийн өмчийн Монцамэ, МҮОНРТ-д 4.0. 2024 оны сонгуулийн өмнө энэ зөрүү хамгийн их болсон (-6.0 ба 4.1). 17 гол улс төрчийн 15 нь мөнгө авсан сайтад илүү сөрөг харагддаг.
3. Мөнгө их авах тусам зөөлөрдөг үү?
Бүлгээр нь харахад мөнгө авдаг сайтууд илүү шүүмжлэлтэй. Харин мөнгө авсан 20 сайтыг дотор нь харьцуулахад эсрэг хандлага гарна: төрөөс 152 сая ₮-өөс их авсан хагас нь Ерөнхий сайдын тухай -0.7 тэнцвэртэй бичдэг бол бага авсан хагас нь -3.1, мөнгө аваагүй сайтуудын медиан -2.8. Мөнгө ба өнгө аясын эрэмбийн хамаарал ρ = 0.41. Гэхдээ 20 сайтын жижиг түүвэрт энэ нь статистикийн хувьд батлагдахгүй (p = 0.07): хамгийн их авсан сайтуудын дунд ч zuv.mn (-10.2), news.mn (-5.2) шиг хамгийн шүүмжлэлтэй нь бий. Мөнгө шүүмжлэлийг алга болгодоггүй ч хамгийн их авдаг сайтуудын өнгө аяс төвийг сахисан тал руу хазайдаг. Мөнгө төлсөн байгууллагаа илүү бичих хандлага ч ерөнхийдөө алга: медиан сайт төлбөр өгөгчөө бусад сайттай адил (0.98 дахин) дурддаг, зөвхөн 4 сайт 2–5 дахин илүү бичжээ.
- Шилэн данс (shilendans.gov.mn, нээлттэй өгөгдлийн API) — төсвийн байгууллагуудын цалингаас бусад 5 сая ₮-өөс дээш зарлагын гүйлгээ, 2023-01 – 2026-09; ангилал, тулгалт: Goybiz Analytics
- Төрийн худалдан авах ажиллагааны цахим систем (tender.gov.mn), 2018–2025
- Үндэсний аудитын газар — 2025 оны төрийн байгууллагуудын хэвлэл мэдээллийн зардлын судалгаа (Uchirtai.mn, 2026-08-24)
- FineWeb-2 (Hugging Face) — Common Crawl-ийн монгол хэлний шүүсэн дээж, 2013–2024/04
- Chrome UX Report (Google) — Монгол дахь хандалтын эрэмбэ, 2025/01–2026/09 (zakird/crux-top-lists архив)
- АНУ-ын Засгийн газрын хяналтын газар (GAO), GAO-24-107021 — холбооны зар сурталчилгааны гэрээ, 2014–2023
- Media Ownership Monitor Mongolia (RSF, Глоб интернэшнл төв, 2016)
- State Media Monitor — МҮОНРТ (2025), Монцамэ (2024, Үндэсний аудитын газар)
- Монголын бусад судалгаа, үнэлгээ: Глоб интернэшнл төв (2016), Монцамэгийн ажилтнуудын мэдэгдэл (2025). Дэлхийн чиг хандлага: Chartbeat (Axios, Nieman Lab, Press Gazette), WARC (2025-12), Reuters Institute Digital News Report 2025. Олон улсын харьцуулалт: Өмнөд Солонгосын Соёл, спорт, аялал жуулчлалын яам (2024), Канадын Засгийн газрын зар сурталчилгааны жилийн тайлан (2023–2024), GAO, CBO, Дэлхийн банк.
- Юуг тоолсон: төсвийн байгууллага, тусгай сан, төрийн өмчит компани шилэн дансандаа нийтэлсэн, хэвлэл мэдээллийн байгууллагад (ТВ, радио, сонин, мэдээллийн сайт, продакшн, сэтгүүлчдийн байгууллага) хийсэн 5 сая ₮-өөс дээш төлбөр. Хүлээн авагчийг нэр, үйл ажиллагаа, гүйлгээний утгаар нь ангилсан; бүх бүлэг нэг ангиллыг ашиглана. Телевизийн хураамж, түрээс, тоног төхөөрөмж, телеком, хэвлэх үйлдвэр, дамжуулах сүлжээ, медиа мониторинг, судалгааны төлбөрийг хассан. Хэвлэх, арга хэмжээ, самбар зэрэг зардлыг «Цаас, тайз, самбар» бүлэгт тусад нь тоолсон.
- Хязгаарлалт: 5 сая ₮-өөс доош гүйлгээ ороогүй, зарим байгууллага шилэн дансаа бүрэн хөтөлдөггүй тул шилэн дансны дүн нь доод тооцоо. Төлбөрийн зориулалт, хэвлэл мэдээллийн төрлийг гүйлгээний утгаар тогтоосон тул ойролцоо. Тендерийн тоо нь зарласан төсөв (гүйцэтгэл биш), оролцогчийн тоо нь доод тооцоо.
- Аудитын тоогоор тооцсон дүн (гарчиг, олон улсын харьцуулалт): 2025 онд Үндэсний аудитын газрын тоолсон дүн (24.2 тэрбум ₮) шилэн дансанд харагдсанаас хэдэн хувиар их байсныг бусад жилд мөн хэрэглэсэн тооцоолол. Бусад оны аудитын тоо нийтлэгдээгүй тул бодит дүн үүнээс зөрж болно. Улс хоорондын харьцуулалт хэмжээний эрэмбийг л харуулна.
- Багц = нэг төлөгч нэг өдөр гурав ба түүнээс олон хэвлэл мэдээллийн байгууллагад төлсөн тохиолдол. ЖДҮГ-ын тушаалын хавсралтыг шилэн дансны гүйлгээтэй тулгав.
- Сайтын эзэмшигчийг .mn домэйн нэрийн бүртгэл, сайтын «бидний тухай» хуудас, Goybiz Analytics-ийн бүртгэлийн өгөгдлөөр тогтоосон; эргэлзээтэй тохиолдлыг хассан. Эзэмшлийн давхцлыг нэрээр тулгасан бөгөөд хувь хүний регистрээр баталгаажуулаагүй.
- Сайтуудын агуулга: Common Crawl-ийн монгол хэлний архив (FineWeb-2) нь сайт бүрийн бүх нийтлэлийг агуулдаггүй түүвэр. Сэдэв, улс төрчдийн дурдагдал, өнгө аясыг түлхүүр үгээр хэмжсэн тул нэг бүрчлэн алдаатай байж болно; бүлэг хоорондын харьцуулалт л утгатай. Хандалтыг Chrome UX Report-ийн Монгол дахь эрэмбийн бүсээр хэмжсэн.
- Сонгуулийн өмнөх өсөлт нь хэв маяг, шалтгаан биш.
- Нууцлал: хувь хүний нэр, регистр, дансны дугаарыг нийтлээгүй. Төрийн албан тушаалтан, байгууллага, компанийн нэрийг нийтэлсэн.
- Шинэчилсэн: 2026-10-18.
