293,118 хуулийн этгээдийн нэрийг үг үгээр нь задалж, утга санаа, хэл, моодны 20 жилийн түүхийг уншлаа. Эцэст нь Улсын бүртгэлийн журмыг дагаж, бүртгэлтэй нэртэй давхардахгүй шинэ нэр санал болгодог хэрэгсэл таныг хүлээж байна.
Монголд компани, холбоо, хоршоо байгуулах хүн хамгийн түрүүнд нэр баталгаажуулдаг. Улсын бүртгэлийн байгууллага «хуулийн этгээдийн нэрийн сан»-д бүртгэлтэй бүх нэртэй тулгаж, давхардсан эсвэл «бусдыг төөрөгдүүлэхээр ижил, төсөөтэй» нэрийг буцаадаг (Иргэний хуулийн 27.3). Үр дүнд нь 293,118 хуулийн этгээдэд 293,072 өөр нэр ногдож байна — бараг бүгд өвөрмөц.
Ашгийн төлөө компанийн нэр дунджаар 14.1 тэмдэгт. 41% нь хоёр үгтэй, 12% нь ганц үгтэй. Нэр хамгийн олноор «Б», «А», «М» үсгээр эхэлдэг — «Мөнх», «Эрдэнэ», «Алтан», «Баян» гэх мэт ерөөлийн үгс үүнд нөлөөлдөг.
Нэр бүрийг үгээр нь задалж, «говийн/говь» гэх мэт хувилбарыг толь бичгээр нэгтгэв. Компаниуд барилга, худалдааг заасан гадаад үгийн хажуугаар «мөнх», «эрдэнэ», «баян», «хишиг» зэрэг ерөөлийн үгийг хамгийн их сонгодог. Харин холбоо, хоршооны нэр огт өөр толь бичигтэй — тэд газар нутгаа, гишүүдээ, үйл ажиллагаагаа шууд нэрлэдэг.
Хамгийн их давтагддаг «үг» нь үнэндээ англи үсгийн нэр: «эм» 5,483, «би» 4,784, «жи» 4,371, «эс» 4,270, «ти» 4,033, «си» 3,012. «Эм Би Жи», «Эс Ти Эс» маягийн товчлолыг журам кириллээр бичихийг шаарддаг тул англи үсгийг монголоор дуудлагаар нь бичдэг. Ийм нэр 8,873 компанид бий.
Шинээр бүртгэгдсэн 1,000 компани тутмын хэд нь тухайн үгийг нэрэндээ сонгосныг жил бүрээр тооцоход мөчлөг гарч ирнэ. «Констракшн» 2010–2013 оны барилгын бумтай хамт тав дахин өсөж, дараа нь гурав дахин буурсан. «Майнинг» нүүрсний үнэ сэргэсэн 2016–2017 онд оргилсон. Харин «мөнх» бол цаг үеэс үл хамааран өсөж буй цөөн үгийн нэг. Өөрийн сонирхсон үгийг хайж, 4 хүртэлх үгийг зэрэгцүүлээрэй.
| 0.0 → 1.7 | |
| digital | 0.3 → 2.4 |
| med | 0.8 → 5.0 |
| 0.3 → 2.5 | |
| infinity | 0.1 → 1.4 |
| prime | 0.2 → 2.1 |
| trade | 0.1 → 1.5 |
| protected | 0.4 → 2.8 |
| studio | 0.0 → 1.1 |
| to thrive | 1.6 → 7.3 |
| beauty | 1.2 → 5.9 |
| forever | 1.0 → 4.5 |
| 1.5 → 0.1 | |
| smith, sacred | 3.6 → 1.1 |
| 1.1 → 0.3 | |
| new | 6.2 → 2.6 |
| international | 5.5 → 2.3 |
| Chinggis | 1.2 → 0.4 |
| 1.2 → 0.4 | |
| 1.6 → 0.6 | |
| precious | 1.6 → 0.6 |
| 1.9 → 0.8 | |
| wolf | 0.9 → 0.3 |
| 1.6 → 0.8 |
Өсөлтийн жагсаалтыг харахад шинэ үеийн компани технологи, эрүүл мэнд, гоо сайхан («мета», «мед», «дижитал», «тек», «студио», «гоо»), «прайм», «инфинити» зэрэг чанар, хязгааргүй байдлын амлалт, мөн «ивээлт», «дэвжих», «ашид» гэх мэт ерөөлийн үг рүү шилжиж байна. Уналтынх нь хоёр төрөл: 2000-аад оны «интернэшнл», «нью», «интер», англи үсгийн товчлол, ББСБ, аудит — мөн газар нутгийн нэр(«Хөвсгөл», «Дархан», «Улаанбаатар», «Сэлэнгэ», «Эрдэнэт») ба «Монгол», «Чингис». Сүүлийн бүлэг нь «аймаг, сумын нэр, Монгол гэсэн үгээр ялгаж болохгүй» гэсэн заалт (3.10.2, 3.10.8) бүхий журам 2018 онд батлагдсаны дараах жилүүдэд огцом цөөрчээ.
Хамгийн их давтагддаг ~1,500 үгийг редакц гараар 8 утга санааны бүлэгт ангилав. Компанийн 68% нь эдгээрийн аль нэгэнд орох үгтэй. Үйл ажиллагаагаа нэрлэхээс гадна хамгийн түгээмэл нь оргил, хүч, ирээдүй ба нутаг, байгаль. Монгол нэр ерөөл тавьдаг уламжлалтай — компанийн нэр ч ерөөл.
Үгс хосоороо илүү их зүйл хэлнэ. Нэг үгийг сонгоход түүнтэй нэг нэрэнд хамгийн олон удаа хамт орсон үгс гарна — «алтан» нь «од», «говь», «мөнх», «мөнх» нь «энх», «оргил», «тэнгэр» гэсэн үгстэй хамгийн их нийлдэг. Энэ бол монгол хүний бодол дахь утгын холбоос.
Журам нэрийг монгол хэлээр, кирилл үсгээр бичихийг шаарддаг (3.4), харин олон улсад түгээмэл мэргэжлийн үгийг чөлөөлдөг (3.5). Үүний үр дүнд англи үгийг кириллээр галигласан нэр түгээмэл болжээ: ашгийн төлөө компанийн 46% нь гадаад үгийн галигтай, гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанид энэ нь 55%. 6% нь хүний нэр агуулдаг.
Нэрийг үгээр нь задлах явцад санаанд оромгүй зүйл илэрсэн. 2015 оноос өмнө компанийн нэрийн 38–40% нь хэд хэдэн үгийг зайгүй нийлүүлж бичсэн байсан: «Энхмөнх», «Мөнхтэнгэрийн», «Хөхтэнгэрийн», «Мөнхногоон», «Блюскай». Энэ хувь яг 2015 оны 3-р сард 35%-аас 6% хүртэл унасан — Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга, нэр баталгаажуулах шинэ журам 2015 оны 3-р сарын 1-нээс мөрдөгдсөнтэй давхцаж байна. Тэр цагаас хойш үгсийг салгаж бичих нь жишиг болжээ. Энэ шинжилгээнд нийлмэл нэрийг мэдэгдэж буй үгсэд нь задалж тооцсон тул өмнөх, хойдох оныг харьцуулж болно.
| international | интернэшнл 895 · интернэйшнл 725 · интернейшнл 66 · интернешнл 28 · интернешинал 1 · интернейшинал 1 |
| travel | трэвел 185 · трэйвел 242 · трэйвэл 162 · трейвэл 142 · травел 124 · трэвэл 34 · трейвел 13 · травэл 14 |
| trade | трейд 3,961 · трэйд 220 · трейдинг 512 · трэйдинг 107 |
| building | билдинг 49 · бюлдинг 186 · бьюлдинг 86 · буйлдинг 61 |
| properties | пропертис 175 · пропертиз 169 · пропертийз 60 · проперти 435 · пропертиес 6 |
| solution | солюшн 764 · солюшнс 315 · сольюшн 137 · солюшин 23 · солюшинс 20 |
| logistics | ложистик 611 · ложистикс 177 · логистик 98 · логистикс 17 |
| beauty | бьюти 190 · бюти 104 |
| supply | саплай 273 · сапплай 51 · саплэй 1 |
Галигийн нэгдсэн стандарт байхгүй нь нэрийн санд сонирхолтой үр дагавартай: «Интернэшнл», «Интернэйшнл» хоёр өөр үг мэт харагдах ч журмын 3.10.4 (бичвэр, дуудлагаар төсөөтэй) заалтаар нэг нь нөгөөгөө хаадаг. Нэр санал болгогч энэ төрлийн ойролцоо байдлыг дуудлагын түлхүүрээр барьдаг.
Компанийн бүртгэлийн үндсэн үйл ажиллагааны кодоор (ISIC) салбар бүрт бусад салбараас хэт давамгай гарч ирдэг үгсийг тооцов (лог харьцаа). Салбараа сонгоод тухайн салбарын «нэрийн толь»-г харна уу.
Гэхдээ нэр бол амлалт, баталгаа биш. Нэрэндээ уул уурхай, барилга, санхүүгийн үг агуулсан компаниудын хэд нь тухайн чиглэлийн тусгай зөвшөөрөлтэй байгааг шалгав. Харьцуулалт: тийм үггүй компаниуд.
| Чиглэл | Нэрэнд орсон үгс | Нэрэндээ үгтэй | Үггүй | Ялгаа |
|---|---|---|---|---|
| Уул уурхай | майнинг, ресурс, минералс, минерал, эрдэс, уурхай… | 8.6% 325/3,788 | 0.69% | 12× |
| Барилга | констракшн, барилга, билдинг, бюлдинг, бьюлдинг, инженеринг… | 5.9% 394/6,647 | 1.21% | 5× |
| Санхүү | финанс, капитал, инвест, инвестмент, ббсб, кредит… | 17.8% 635/3,573 | 0.17% | 105× |
Нэрэндээ уул уурхайн үгтэй компани лицензтэй байх магадлал үггүйгээсээ хэдэн арав дахин өндөр ч ихэнх нь лицензгүй байна — «майнинг» нь бизнесийн төлөвлөгөө, хүсэл мөрөөдлийн нэр болж үлдсэн нь олон. Мөн бүртгэлийн үндсэн ISIC код нь бодит үйл ажиллагаанаас зөрөх нь элбэг: нэрэндээ «майнинг»-тай компанийн ихэнх нь бүртгэлдээ бөөний худалдаа (46) эсвэл судалгаа (72) гэж бичүүлсэн.
Нэрийг баталгаажуулах дэлгэрэнгүй журмыг Засгийн газрын 2018 оны 339-р тогтоол (2020 оны 245-р тогтоолоор өөрчилсөн) тогтоодог. Хамгийн чухал нь 3.10 заалт — «бусдыг төөрөгдүүлэхээр ижил, төсөөтэй» гэж үзэх 13 тохиолдол. Жишээн дээр дарж нэр шалгагчаар турш.
Журам 2018 онд батлагдахаас өмнө бүртгэгдсэн олон нэр одоогийн шаардлагад нийцэхгүй ч хэвээр ажилладаг (3.11): цифр бүхий 866, хориглосон үг агуулсан 280 («архи» 173, «пирамид» 79, «тамхи» 17), «групп», «холдинг» гэх мэт хэлбэр заасан 3,421 нэр бий. Нэрээ сольсон 1,957 хуулийн этгээдийн 13% нь гадаад үг нэмж, 10% нь гадаад үгээсээ татгалзжээ.
Дээрх бүх шинжилгээ энд нэг хэрэгсэл болж нийлнэ. Нэр санал болгогч редакцийн утгын толийн ~470 монгол үг, ~300 гадаад галиг, монгол хэлний зөв бичгийн толийн 28 мянган нэр, тэмдэг нэрийн үндсээс нэр зохиож, бүрийг нь 293,118 нэрийн сан ба журмын 3-р бүлгийн шаардлагаар шүүгээд зөвхөн тэнцсэнийг нь харуулна. «Нэрээ шалгах» таб дээр өөрийн бодсон нэрээ бичвэл аль заалтад бүдэрч болохыг тайлбарлана.