Оройн аналитик тойм

11:55-д нийтлэгдсэн мэдээллээр ХАА-н салбарын хөнгөлөлттэй зээл, урамшууллыг шалгах УИХ-ын Хянан шалгах түр хороо байгуулах санаачилгад 38 гишүүн гарын үсэг зуржээ. Хуульд шаардагдах босго 32 гишүүн тул түр хороо байгуулах улс төр-хууль зүйн нөхцөл бүрдсэн байна. Эцсийн шийдвэрийг УИХ гаргана. Энэ бол өнөө өглөөний засаглалийн хамгийн том сэдэв. Шалгалт бодитоор эхэлбэл “Хүнсний хувьсгал”, “Цагаан алт”, Атар зэрэг хөтөлбөрүүдийн зээлдэгч, мөнгөн дүн, урамшуулал, зарцуулалт, үр дүн парламентын хяналтын объект болно. Бизнесийн утга нь хоёр талтай: шударга өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлэх боломжтой боловч шалгалтын явцад шинэ хөнгөлөлттэй санхүүжилт саарах, зарим компаниудын нэр хүнд/санхүүгийн эрсдэл илрэх боломжтой. 🔴 засаглал ажиглалт | магадлал өндөр | ач холбогдол маш өндөр. Өрөг — ХАА-н зээл, урамшууллыг шалгах түр хорооны санаачилга

08:31-ийн шинэ дэлгэрэнгүй мэдээлэл өчигдрийн сэдэвг материаллаг хэмжээгээр шинэчиллээ. Говь-Алтайн Цогт, Дэлгэр болон Төв аймгийн Алтанбулагт гурван голомт бүртгэгдэж, 28 өрхийн 637 ямаа өвчилсөн; 15 өрхийн 5,871 ямааг устгалд оруулж байна. Үүнээс илүү чухал нь тархвар зүйн тандалтаар VII сарын 21–IX сарын 24-нд цахим худалдаагаар борлуулсан үржлийн малыг мөрдөхөд 10 аймгийн 13 байршил шалгалтад оржээ. Улаанбаатарын Хан-Уул дүүрэгт хүртэл 233 толгой мал хязгаарлалтад байна. Саятан сүрэг нэрээр худалдаалагдсан ухнуудын бүрэн destination list одоо хүртэл тодорхой болоогүй, зарим малыг мал эмнэлгийн гэрчилгээгүй тээвэрлэсэн тохиолдол бүртгэгдсэн гэж мэдээлжээ. 2024 онд ижил өвчнөөр 14,252 ямаа устгахад Засгийн газар ₮2.82 тэрбумын нөхөн төлбөр шийдэж байсан. Тэр үеийн дундаж үнэлгээгээр өнөөгийн 5,871 ямааны нөхөн төлбөр ойролцоогоор ₮1.16 тэрбум болох боломжтой ч 2026 оны албан үнэлгээнээс шалтгаалан бодит дүн өөр байна. 🔴 Мал аж ахуй + ноолуур + төсвийн эрсдэл | магадлал өндөр | ач холбогдол өндөр. Өрөг — годронгийн тархалт, зөвшөөрөлгүй үржлийн малын мөрөөр

08:47-д нийтлэгдсэн төсвийн тодотголын задлангаар Засгийн газар ₮1.4409 их наядын “хэмнэлт” гаргахаар байгаа боловч төсвийн тэнцвэржүүлсэн алдагдал ₮1.05 их наядаас ₮2.048 их наяд, өөрөөр хэлбэл ₮998 тэрбумаар нэмэгдэхээр байна. Алдагдал ДНБ-ий 1%-аас 2% болж, хуулийн дээд хязгаарт хүрэхээр тооцжээ. “₮1.4 их наядын хэмнэлт”-ийн бүтэц өөрөө анхаарал татна: ₮433.4 тэрбум нь урсгал зардлын таналт, ₮249.5 тэрбум нь хөрөнгийн зардлын цэвэр бууралт боловч хамгийн том ₮758 тэрбум нь нийслэлийн үнэт цаасны санхүүжилтээс хасагдах дүн байна. Тиймээс нийт ₮1.4 их наядыг төрийн үргүй хэрэглээнээс хэмнэсэн гэж ойлгох боломжгүй. Макро суваг нь: төсвийн алдагдал ↑ → дотоод эрэлт ↑ → инфляц/хүүгийн дарамт ↑ → Монголбанкны мөнгөний бодлого сулрах орон зай ↓. 🟠 Макро эрсдэл | магадлал өндөр | ач холбогдол маш өндөр. Өрөг — 2026 оны төсвийн тодотголын тоон задлал

2026 оны төсөвт анх 738 төсөлд ₮3.2802 их наяд зарцуулахаар байсан. Тодотголоор худалдан авах ажиллагаа эхлээгүй, гэрээгүй эсвэл хэрэгжих боломжгүй төслүүдээс 36-г хасаж: 702 төсөл нийт төсөвт өртөг ₮9.7983 их наяд 2026 онд санхүүжүүлэх дүн ₮3.0307 их наяд болгож байна. Тиймээс “төсвийн хөрөнгө оруулалтыг их хэмжээгээр зогсоолоо” гэх зураг биш. Барилга, зам, инженеринг, тоног төхөөрөмжийн компаниудад ₮3 их наядын төрийн худалдан авалт market он дуустал хэвээр байна. 🟢 Боломж | магадлал маш өндөр | ач холбогдол өндөр.

Өнөөдөр News.mn ипотекийн шинэ бодлогын талаар мэдээлэхдээ 2027 онд хөнгөлөлттэй ипотекийн эх үүсвэрийг ₮1.8 их наядаар нэмэгдүүлж, ойролцоогоор 16 мянган иргэнийг хөтөлбөрт хамруулах төлөвлөгөө яригдаж байгааг мэдээллээ. Энэ нь хэрэгжвэл: mortgage санхүүжилт ↑ → орон сууцны бодит эрэлт ↑ → хөгжүүлэгч sales ↑ → барилгын материал/банканд эерэг. Гэхдээ нийлүүлэлт хурдан нэмэгдэхгүй бол: cheap credit → apartment price ↑ гэсэн танил эрсдэл бий. 🟢 Барилга/банканд боломж / 🟠 байрны үнийн эрсдэл | ач холбогдол өндөр. News.mn — ипотекийн 2027 оны санхүүжилтийн шинэ төлөвлөгөө

Өчигдөр 14:26-д нийтлэгдсэн шинэ шалгалтын материалд “Саятан сүрэг” нэрээр үйл ажиллагаа явуулдаг бизнесийн хуулийн этгээдийг “Эм Жи Эл Гранд Спийд” ХХК, хувьцаа эзэмшигчдийг Э.Энххөлөг, Ц.Ариунбат гэж тодорхойлжээ. ХХААХҮ-ийн сайдын өмнөх мэдэгдлээр тус бизнес Арбас үүлдрийн ухна импортлох зөвшөөрөлгүй байсан бөгөөд Гаалийн байгууллага сүүлийн дөрвөн жилд үржлийн ямаанд нэг ч импортын мэдэгдэл олгоогүй гэж мэдээлсэн байна. Харин компанийн тал ухнаа Монголд үржүүлсэн хүнээс авсан, Говь-Алтайд ухна зараагүй гэж тайлбарлаж байгаа тул талуудын мэдээлэл шууд зөрж байна. Шинэ засаглал question нь өөр: Э.Энххөлөг өөрийн өмнөх ярилцлагадаа “Цагаан алт” хөтөлбөрийн хүрээнд ноос, ноолуурын гарц сайтай ямаа үржүүлэхээр ажиллаж байгаа гэж ярьсан бөгөөд Ж.Энхбаяр, Ц.Идэрбат нарт ямаагаа танилцуулж байсан гэжээ. Гэхдээ “Эм Жи Эл Гранд Спийд” үнэхээр “Цагаан алт”-ын зээл/санхүүжилт авсан эсэхийг нийтлэл нотлоогүй; зээлдэгчдийн бүрэн жагсаалт нийтэд ил биш байна. Тиймээс одоогоор: “Цагаан алт”-аас зээл авсан = батлагдаагүй. Харин шалгах шаардлагатай холбоос бодитоор үүссэн. 🟠 засаглал investigation lead | ач холбогдол өндөр. Өрөг — “Саятан сүрэг”, өмчлөл ба “Цагаан алт”-ын асуулт

X сарын 6-нд Дэлхийн банкны групп, Эдийн засаг, хөгжлийн байгууллагууд болон Монголын Бизнесийн Зөвлөл Монголын Private Sector Diagnostic (CPSD)-ийг танилцууллаа. Судалгаа хувийн капитал, нэмүү өртөг татах хамгийн өндөр боломжтой гурван чиглэлийг тогтвортой ноос/ноолуур, сэргээгдэх эрчим хүч, эрчим хүчний шилжилтэд шаардлагатай чухал ашигт малтмал гэж тодорхойлжээ. Уул уурхайн хайгуулын хэсгийн тооцоо илүү сонирхолтой. Шинэчлэл хийвэл хайгуулд хуримтлагдах хувийн хөрөнгө оруулалт $200–500 сая хүрч, эхний шатанд 700–1,400 ажлын байр бий болох боломжтой. Харин амжилттай ордууд уурхайн бүтээн байгуулалт руу шилжвэл жил бүр $1–2 тэрбумын нэмэлт орлого, 40–90 мянган ажлын байр бий болох потенциалтай гэжээ. Энд гол гацаа нь геологи биш дүрэм гэж тайлан үзэж байна: стратегийн ордын шалгуур, төр хэзээ хувь эзэмших, лиценз шилжүүлэх татварыг хэрхэн үнэлэхийг урьдчилан таамаглах боломжтой болгох шаардлагатай. Сэргээгдэх эрчим хүчний хувьд PPA буюу цахилгаан худалдах-худалдан авах гэрээний тогтвортой байдал, эрсдэлийн хуваарилалт чухал гэжээ. 🟢 Боломж | магадлал дунд–өндөр | стратегийн ач холбогдол маш өндөр. Mongolian Mining Journal — CPSD ба уул уурхайн хайгуулын потенциал

Шатахууны хомсдлын талаар анх удаа илүү ашигтай physical-flow data гарлаа. X сарын эхний тав хоногт Монгол Улс 14,400 тонн АИ-92, 12,800 тонн дизель импортолжээ. X сарын 6-ны байдлаар УБТЗ дээр АИ-92 ачсан 38 вагон буюу 2,280 тонн байгаагаас 1,680 тонныг буулгах өртөө рүү хүргэж байсан байна. X сарын 5-нд ганц өдөрт Улаанбаатарын 137 ШТС-д 1,490 тонн, орон нутгийн 88 ШТС-д 1,221 тонн, нийт 225 ШТС-д 2,600+ тонн АИ-92 хүргүүлжээ. Энд хамгийн чухал тооцоо: 14,400 тонн / 5 өдөр = ~2,880 тонн/өдөр АИ-92 импортын дундаж. Өмнөх мэдээллээр сарын хэрэглээ ~75 мянган тонн буюу ~2,500 тонн/өдөр байсан. Иймээс эхний тав хоногийн хурд хадгалагдвал шинэ импорт хэрэглээнээс бага зэрэг давж, өмнөх deficit-ийг нөхөж эхлэх боломжтой. Гэхдээ ердөө тав хоногийн дата учраас trend гэж баттай үзэхэд эрт. Монгол шатахууныхаа 96–97%-ийг ОХУ-аас авч байгаа хамаарал хэвээр. 🟢 Богино хугацааны эерэг сигнал / 🔴 нийлүүлэгчийн төвлөрлийн эрсдэл хэвээр | ач холбогдол маш өндөр. Өрөг — X сарын шатахууны импорт, түгээлтийн шинэ тоо

Бодь Даатгал ХК Лондонд төвтэй C&C Re компанитай баталгааны даатгалын шинэ давхар даатгалын гэрээ байгуулжээ. Ингэснээр A- зэрэглэлтэй давхар даатгалын хамгаалалт бий болсон гэж компани мэдээлэв. Хамрах бүтээгдэхүүнүүд нь тендерийн баталгаа, урьдчилгаа төлбөрийн баталгаа, гүйцэтгэлийн баталгаа, чанарын баталгаа болон бусад guarantee эрсдэл. Энэ нь жижигхэн даатгалын мэдээ шиг боловч Монголд том дэд бүтэц cycle эхэлж буй үед бизнесийн утга өндөр. АХБ, JICA, улсын төсөв, уул уурхайн том төслүүдийн EPC гүйцэтгэгчуудад банкны guarantee-тай зэрэгцэх insurance-backed guarantee хүчин чадал нэмэгдэх боломжтой. 🟢 Санхүү/барилга/EPC боломж | магадлал өндөр | ач холбогдол дунд–өндөр. Өрөг — Бодь Даатгал–C&C Re гэрээ

Өнгөрсөн 24 цагийн Монголд хамгийн шууд хамаарах шинэ мэдээлэл энэ байна. South Korea VII–VIII сард Russia руу 176 мянга гаруй тонн нефтийн бүтээгдэхүүн экспортолсон бөгөөд VIII сард Оросын нийт импортолсон түлшний 31%-ийг Солонгосын бүтээгдэхүүн эзэлсэн гэж Украины хориг арга хэмжээний асуудал хариуцсан төлөөлөгч Reuters-т мэдээлжээ. Шалтгаан нь Украины drone strike-ууд Оросын боловсруулах үйлдвэрүүдийг гэмтээснээр Орос өөрөө түлш импортлох шаардлагатай болсон явдал. Монголд дамжих суваг маш сонирхолтой: Ukraine → Russian боловсруулалтын гарц ↓ → Russia imports Korean fuel ↑ → Northeast Asian fuel эрэлт ↑ → Korea/Asia product нэмэгдэл ↑ → Монголын alternative sourcing өртөг ↑. Өөрөөр хэлбэл Монгол өмнө нь Оросоос түлш авдаг байсан бол одоо зарим үед Орос өөрөө Монголын альтернатив нийлүүлэгч болох боломжтой Солонгосоос түлш авч байна. Монголд хамгийн их өртөх нь ШТС-ууд, нүүрс тээвэр, уул уурхай, ХАА, логистик. 🔴 Эрсдэл | Reuters — Солонгосын экспорт Оросын түлшний хямралыг зөөллөжээ

Украин X сарын 6-нд Москва болон Москва муж руу 650 гаруй drone ашигласан томоохон довтолгоо хийсэн талаар Reuters мэдээлэв. Оросын military blogger-уудын мэдээллээр Москва мужийн хамгийн том нефть хадгалах, түгээх байгууламжуудын нэг Volodarskaya oil depot-ийн сав оногдсон байж болзошгүй. Тус байгууламж Transneft-ийн дамжуулах хоолой network-д холбогдож, Москвагийн том нисэх буудлуудыг түлшээр хангадаг. Reuters цохилтын дүрсийг бие даан бүрэн баталгаажуулаагүй тул depot-ийн хохирлын хэмжээг одоогоор болгоомжтой авч үзэх хэрэгтэй. Монголд дамжуулалт: боловсруулах үйлдвэр attack + хадгалалт/distribution attack → Russian domestic fuel аюулгүй байдал priority ↑ → export хуваарилалт ↓. Энэ нь Монголын хувьд түүхий нефть price-аас ч чухал physical-нийлүүлэлтийн эрсдэл. 🔴 Эрсдэл | магадлал өндөр | ач холбогдол маш өндөр. Reuters — Москвагийн бүсийн түлшний байгууламжид дроны халдлага

АНУ-ын эрчим хүч Information Administration X сарын 6-нд шинэ forecast гаргав. АНУ-ын нийт цахилгаан эрэлт: 2025 — 4,195 тэрбум кВт.ц 2026 — 4,288 тэрбум кВт.ц 2027 — 4,356 тэрбум кВт.ц болж дараалан шинэ рекорд тогтооно. Гол шалтгаан нь AI болон crypto дата төвүүд + эдийн засгийн цахилгаанжуулалт. Renewables-ийн цахилгаан үйлдвэрлэлд эзлэх хувь 2025 оны 24%-аас 2027 онд 27% болох төлөвтэй. Энэ нь Монголд: AI → цахилгаан ↑ → сэргээгдэх + цахилгаан сүлжээ + nuclear + gas generation ↑ → зэс/uranium эрэлт ↑. Өөрөөр хэлбэл AI нь Монголын уул уурхайд програм хангамжаар бус эрчим хүчний дэд бүтцээр дамжин илүү том эдийн засгийн нөлөө үзүүлэх магадлалтай. 🟢 Боломж | магадлал маш өндөр | ач холбогдол маш өндөр. Reuters — EIA: AI АНУ-ын цахилгааны хэрэглээг рекорд түвшинд хүргэнэ

Financial Times-ийн мэдээллийг Reuters дамжуулахдаа SpaceX Nvidia-ийн AI чип худалдан авахын тулд $40 тэрбумын санхүүжилт босгохоор хэлэлцэж байгаа гэж мэдээлэв. Бүтэц нь: ~$10B bank loans + ~$30B хөрөнгө оруулалт-grade debt. Morgan Stanley AI дэд бүтэцд 2028 он хүртэл $1.5 их наядын гаднын санхүүжилт шаардлагатай гэж тооцжээ. Энэ Монголд хоёр дохио өгнө. Нэгдүгээрт, AI огцом өсөлт зөвхөн Big Tech-ийн мөнгөн урсгал бус бонд + bank + дэд бүтэц finance руу шилжиж байна. Хоёрдугаарт, дата төв/эрчим хүч дэд бүтэц нь санхүүгийн тусдаа asset class болж байгаа тул Монголын том эрчим хүч, дамжуулалт, сэргээгдэх төслүүдийг ч offtake-backed дэд бүтэц санхүүжилт хэлбэрээр бүтээх боломжийн precedent нэмэгдэж байна. 🟢 Санхүүгийн инновацийн боломж / 🟠 AI debt-cycle эрсдэл | ач холбогдол өндөр. Reuters — SpaceX Nvidia чипд $40B босгохоор хэлэлцэж байна

China олон жил цайрын net importer байсан ч 2026 онд net exporter болох чиглэлд оржээ. VIII сард л гэхэд 40,668 тонн refined zinc экспортолсон нь сүүлийн 20 жилийн хоёр дахь өндөр сарын хэмжээ. Шалтгаан нь Хятадын үйлдвэрлэл нэмэгдсэнээс гадна дотоодын эрэлт сул байгаа явдал. Монголд цайр өөрөө зэс, нүүрс шиг том экспорт биш боловч macro дохио нь чухал: China domestic industrial эрэлт ↓ → excess metal/products export ↑. Хэрэв энэ pattern ган, техник, барилга materials-д үргэлжилбэл Монголын импортлогчдод үнэ буурах боломжтой боловч Хятадын барилга/үйлдвэрлэлийн сулрал Монголын коксжих нүүрс, төмрийн хүдэр, зэсийн эрэлтд эсрэг эрсдэл болно. 🟠 Хятадын эрэлт ажиглалт | магадлал өндөр | ач холбогдол дунд–өндөр. Reuters — Хятад цайрын экспортлогч болж эхэллээ

Эерэг талд дэлхийн physical oil нийлүүлэлт сэргэж байна. IX сард Персийн булангийн Иранаас бусад орнуудын түүхий нефть, condensate болон refined-product экспорт нийлээд өдөрт 19.2 сая баррель болж, дайны өмнөх 23.6 сая баррелийн 81%-д хүрчээ. VIII сард 10.8 сая байсан нийлүүлэлт IX сард 14.7 сая баррель/өдөр хүрсэн хэмжүүр ч бий. Ялангуяа Саудын Арабын түүхий нефть экспорт VIII сараас 4.2 сая баррель/өдрөөр нэмэгдэж 6.6 сая хүрсэн байна. Монголд: Gulf түүхий нефть нийлүүлэлт ↑ → global түүхий нефть эрсдэл нэмэгдэл ↓ → Asian боловсруулах үйлдвэр feedstock өртөг ↓ → Монголын импортын түлшний үнийн дарамт ↓. 🟢 Боломж | магадлал өндөр | ач холбогдол өндөр. Reuters — Персийн булангийн нефтийн урсгал 81% хүртэл сэргэлээ

X сарын 6-нд алт 0.7% өсөж $4,168.33/унц, XII сарын US futures $4,187.10 хүрлээ. Гол шалтгаан нь АНУ-ын Treasury өгөөж бага зэрэг буурсан, доллар суларсан болон Франц, АНУ-ын sovereign-debt зах зээлийн эрсдэлээс шалтгаалсан safe-haven эрэлт. Зах зээл Fed X сард хүү нэмэх магадлалыг ердөө 22% гэж үнэлж байна. Харин XII сарын өсгөлт probability 84% орчим хэвээр. Монголд: алт ↑ → алт олборлогчдын төгрөгөөр илэрхийлэгдэх орлого ↑ → Монголбанкны худалдан авсан алтны FX value ↑ → валютын нөөцөд эерэг. 🟢 Боломж | магадлал маш өндөр | ач холбогдол өндөр. Reuters — Алт $4,168 хүрч өсөв