Өглөөний тойм

Өчигдрийн хамгийн том шинэ бизнесийн хэлцэл энэ байна. Говийн бүсийн уурхайнуудын жилд 1.3 тэрбум кВт.цаг цахилгааны хэрэгцээг 99.5%-ийн найдваржилттай хангах, импортын цахилгааныг орлох сэргээгдэх эрчим хүчний төслийн IPP аукционд М Си Эс Интернэйшнл, “Нэт Зеро Тек” ХХК, “Өвөр Монголын Эрчим Хүчний Олон Улсын Хамтын Ажиллагаа” ХХК-ийн консорциум 7.90 US cent/kWh санал болгож ялжээ. Аукционы дээд үнэ 9.7 цент/kWh байсан. Энэ төсөл Оюу Толгой зэрэг Өмнийн говийн уурхайн Хятадаас импортолдог цахилгааны хамаарлыг бууруулах стратегийн ач холбогдолтой. Эх сурвалжийн мэдээлснээр Оюу Толгой 2013 оноос хэрэглээгээ 100% Хятадын импортын цахилгаанаар хангаж, жилд ойролцоогоор $140 сая төлдөг; одоогийн гэрээ 2030 онд дуусна. Төслийг хоёр жилийн дотор баривал тарифын зөрүүнээс улсын хэмжээнд жилд ~₮130 тэрбумын үр өгөөж бий болно гэсэн тооцоо дурдагджээ.

Аукционы өмнөх мэдээллээр 10 компани оролцох сонирхлоо илэрхийлсэн боловч хоёр компани л шаардлага ханган дэнчингээ байршуулсан байна. Энэ жижиг мэт боловч засаглал талаас чухал тоо. 7.90 цент/kWh нь 9.7 центийн ceiling-ээс 18.6% доогуур үнэ боловч эцсийн өрсөлдөөн ердөө хоёр оролцогчтой болсон учраас дараа нь: 10 сонирхогч → qualification criteria → 2 bidder → winner consortium гэсэн худалдан авалт trail-ийг ил тод байлгах хэрэгтэй. Ялагч консорциумын Монгол–Хятадын бүтэц бас стратегийн сонирхолтой: Хятадын цахилгаан импортыг орлох төсөлд Өвөр Монголын эрчим хүчний компани өөрөө хөрөнгө/технологийн тал болж орж байна. 🟢 Эдийн засгийн боломж + 🟠 худалдан авалт transparency ажиглалт.

Монголбанкны VIII сарын шинэ статистикаар банкны нийт зээлийн үлдэгдэл ₮48.4 их наяд, жилийн өсөлт 14.3% болжээ. Үүнээс бизнесийн зээл жилийн 17.9%-ийн өсөлттэй байна. Чанаргүй зээл нийт зээлийн 5.3%, анхаарал хандуулах зээл 2.5% байна. Энд сонирхолтой macro дохио байна: consumer-credit growth саарч байгаа боловч business credit +17.9%. Өөрөөр хэлбэл өндөр хүүтэй орчинд ч компаниудын зээлийн эрэлт/нийлүүлэлт харьцангуй хүчтэй хэвээр. 🟢 Эдийн засгийн идэвхийн эерэг сигнал + 🟠 leverage эрсдэл | ач холбогдол өндөр. VIII сарын банкны зээлийн шинэ статистик

Монголбанкны VIII сарын статистикийг өчигдөр нийтэлснээр мөнгөний нийлүүлэлт ₮54.4 их наяд болж, жилийн 24.7%-иар өссөн байна. Өсөлтийн 17.1 нэгж хувийг гадаад цэвэр актив бүрдүүлжээ. Энэ нь нэг талаар экспорт, валютын урсгал санхүүгийн системийн хөрвөх чадварг дэмжиж буй сайн үзүүлэлт. Нөгөө талаар: M2 +24.7% + төсвийн тэлэлт → domestic эрэлт → инфляц гэсэн эрсдэлийг Монголбанк анхаарах шаардлагатай. Тиймээс бизнесийн зээл +17.9% болон M2 +24.7%-ийг хамтад нь харахад Монголын эдийн засаг credit contraction-д биш, нэлээд өндөр nominal хөрвөх чадвар growth-тэй байна. 🟠 Боломж + инфляцын эрсдэл | ач холбогдол өндөр.

АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдинням Их Британийн Элчин сайд Эдвин Самуэлтэй уулзах үеэр Их Британийн тал UK Export Finance (UKEF)-ийн дэмжлэгийг Монголын уул уурхай, эрчим хүч, тээврийн төслүүдэд чиглүүлэх боломжийг судлахад бэлэн байгаагаа мэдэгдлээ. Мөн Монгол Улс судлагдаагүй геологийн талбайгаа олон улсын хөрөнгө оруулалт, хайгуулд нээх бодлого хэрэгжүүлж буйгаа танилцуулсан бөгөөд стратегийн эрдэс, Оюу Толгойн туршлага, боловсруулах үйлдвэрлэлийн талаар ярилцжээ. Энэ нь санхүүжилт батлагдсан гэсэн үг биш. Гэхдээ UKEF орж ирвэл зөвхөн equity хөрөнгө оруулагч хайхаас өөр: UK тоног төхөөрөмж/technology + export credit → Mongolian project гэсэн санхүүжилтийн суваг нээгдэнэ. 🟢 Боломж | магадлал дунд | ач холбогдол өндөр. Монгол–Их Британи, UKEF-ийн боломж — АҮЭБЯ

Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн шинэчлэлтэй холбоотойгоор хөрөнгө оруулагчдын гомдол шийдвэрлэх чиг үүргийг Эдийн засаг, хөгжлийн яамны дэргэдэх төвөөс Хөрөнгө оруулалт, худалдааны газарт шилжүүлжээ. 2022–2025 онд Хөрөнгө оруулагчийн эрх ашгийг хамгаалах төвд 122 гомдол ирснээс 43-ыг Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулж, холбогдох шийдвэрүүд гаргуулсан байна. Энэ тоо Монголын FDI-ийн нэг бүтцийн weakness-ийг хэмжиж өгч байна: хөрөнгө оруулалт татах-аас гадна орж ирсэн хөрөнгө оруулагчийн төртэй үүссэн маргааныг шийдвэрлэх aftercare system шаардлагатай. Засгийн газар 2026–2028 онд хөрөнгө оруулалтыг татах, хамгаалах, дэмжих нэгдсэн төлөвлөгөө хэрэгжүүлэхээр мөн зарласан. 🟢 засаглал боломж | ач холбогдол өндөр. Хөрөнгө оруулагчдын гомдол шийдвэрлэх шинэ тогтолцоо

Шинээр байгуулагдсан Зөвшөөрлийн зөвлөл анхны хурлаа хийжээ. Зөвлөл 11 гишүүнтэй бөгөөд бүрэлдэхүүний 50%-иас дээш нь мэргэжлийн нэгдсэн холбоо, ТББ-ын төлөөлөл байхаар зохион байгуулсан байна. Энэ нь жижиг институцийн өөрчлөлт мэт боловч Монголын компаниудад лиценз, зөвшөөрөл, bureaucratic саад нь бодит өртөг байдаг учраас хэрэгжилт нь чухал. Хэрэв зөвлөл бодитоор давхардсан зөвшөөрөл устгах, processing time бууруулах, silent-consent/digital notification зэрэг өөрчлөлт хийвэл SME болон шинэ хөрөнгө оруулалтад эерэг. 🟢 Боломж | магадлал дунд | ач холбогдол дунд–өндөр. Зөвшөөрлийн зөвлөлийн шинэ бүтэц — ЭЗХЯ

АҮЭБЯ Газрын тосны бүтээгдэхүүний тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төслийг олон нийтээс санал авахаар өчигдөр гаргалаа. Энэ нь Оросын боловсруулах үйлдвэрийн тасалдал, Монголын шатахууны импортын эмзэг байдал, мөн саяхан ашиглалтад орсон Сан Петролиум-ын 16,000 м³ хадгалалт зэрэгтэй давхцаж байна. Тус агуулах нэг дор 14 вагон-цистерн буулгах чадалтай бөгөөд төр 3–6 сарын хэрэглээний нөөцийн багтаамж бий болгох зорилт тавьсан. Хуулийн эцсийн текст хараахан батлагдаагүй тул яг ямар commercial rule өөрчлөгдөхийг одоо дүгнэхэд эрт. 🟠 Regulatory ажиглалт | шатахуун импортлогч, агуулах, жижиглэн борлуулагчдад шууд хамаарна.

Donald Trump, Xi Jinping нарын Вашингтоны уулзалтын үеэр АНУ–Хятад 11 сарын турш үргэлжилсэн худалдааны эвлэрлээ 2027 оны нэгдүгээр сар хүртэл сунгахаар тохирсныг АНУ-ын Сангийн сайд Scott Bessent мэдээллээ. Өмнөх deadline нь XI сарын 10 байсан. Том хэмжээний шинэ худалдаа хэлцэл хараахан гараагүй. AI, стратегийн эрдэс, Taiwan, Iran зэрэг асуудлаар санал зөрөлдөөн хэвээр боловч хоёр тал одоохондоо tariff escalation хийхгүй гэсэн uncertainty reduction бий боллоо.

Xi уулзалтын дараа хоёр улс “strategic stability”-д суурилсан харилцааны шинэ ойлголтоо бодит ажиллагаа болгохыг уриалж, Хятад АНУ-ын компаниудад зах зээлээ нээлттэй байлгах байр сууриа илэрхийлэв. Хоёр тал AI-г мөн тусгайлан ярьсан. Xi АНУ, Хятад AI-г “хүний хяналтад” хөгжүүлж, ашигтайгаар удирдах хариуцлагатай гэж мэдэгдсэн бол Trump AI дээр шинэ том зохицуулалт хийх сонирхолгүй байгаагаа илэрхийлжээ. Монголын хувьд хамгийн чухал зүйл нь шинэ гэрээ бус: US–China tail эрсдэл ↓. Хятад Монголын экспортын давамгай худалдан авагч учраас хоёр их гүрний худалдаа-war escalation магадлал буурах нь өөрөө Монголын country эрсдэлд эерэг. 🟢 Боломж | магадлал өндөр | ач холбогдол өндөр.

Энэ бол нефтийн мэдээнээс Монголд дамжих хоёр дахь, илүү далд суваг. Oil шок инфляц дахин хөөргөх эрсдэл бий болгосноор АНУ-ын 30 жилийн Treasury өгөөж 20 гаруй жилийн дээд түвшинд, 10 жилийн өгөөж ~5.2% орчимд хүрчээ. Fed дахин хүү өсгөх магадлалыг зах зээл ойролцоогоор 71% гэж үнэлж байна. Монголд: US Treasury өгөөж ↑ → global dollar санхүүжилт ↑ → Монгол Улс/банк/компанийн USD бонд/loan өртөг ↑ → төгрөгт дарамт → Монголбанк хүү бууруулах орон зай ↓. Тиймээс нефтийн өсөлт Монголд зөвхөн ШТС-аар биш, санхүүжилтийн өртгөөр давхар орж ирнэ. 🔴 Эрсдэл | магадлал өндөр | ач холбогдол маш өндөр.

Зэсийн үнэ өчигдөр богино хугацаанд $14,887/тн орчим хүрч, сүүлийн рекорд түвшний ойролцоо хэвээр байлаа. Өмнөх арилжаагаар LME зэс $14,833 хүрсний дараа долларын чангаралтаар $14,655 орчимд буусан. Physical market мөн хомс хэвээр: LME cash зэс futures-ээс $76/тн нэмэгдэлтай байсан нь шууд нийлүүлэлтийн эрэлт өндөр байгааг илэрхийлж байна. Монголд: зэс ↑ → ОТ/Эрдэнэт орлого ↑ → роялти/tax ↑ → валютын урсгал ↑. 🟢 Боломж | магадлал маш өндөр | ач холбогдол маш өндөр. Энд хамгийн сайн scenario нь АНУ–Хятадын худалдаа truce + AI/цахилгаан сүлжээ хөрөнгө оруулалт + хомс physical зэс нийлүүлэлт зэрэг давхцах явдал.

Reuters Breakingviews-ийн IX сарын 24-ний шинэ анализ Huawei-г telecom тоног төхөөрөмж үйлдвэрлэгчээс Хятадын AI тооцоолох хүчин чадал champion руу шилжиж байгааг онцлов. Huawei-ийн AI тоног төхөөрөмжийн Хятадын эрэлт одоо бүр үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаас давсан бөгөөд компани дотоодын зах зээлээ хангаж чадахгүйгээс overseas expansion-аа хязгаарлаж байна. Ascend 950DT-ийн дараа 960DT/960PR чипүүдийг 2027 онд түргэвчилж гаргахаар ажиллаж байгаа. Том зураг: US чип restrictions → China domestic чип → domestic AI stack → дата төвүүд/цахилгаан сүлжээ/цахилгаан. Монголд дамжих суваг нь зэс болон эрчим хүчний эрэлт. Мөн Монголын AI компаниудад урт хугацаанд Nvidia/CUDA-аас өөр Хятадын техник хангамж ecosystem бодит сонголт болж эхэлж байна. 🟢 Боломж | магадлал өндөр | стратегийн ач холбогдол өндөр. Reuters Breakingviews — Huawei Nvidia-гийн өрсөлдөгч болж буй тухай