Оройн аналитик тойм

Mining Insight өнөөдөр 08:15-д нийтэлсэн мэдээлэлдээ АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдиннямын Mining Week дээр танилцуулсан шинэ тоонуудыг задлав. Монголын 1.56 сая км² газар нутгийн ердөө 21%-д ашигт малтмалын тусгай зөвшөөрөл олгох боломжтой байгаа бол Казахстаны хувьд 59%, Австралид 65% байна. Одоогоор Монголд ашиглалтын 1,760, хайгуулын 1,102 лиценз байгаа бөгөөд ашиглалтын лицензтэй газар нийт нутгийн 1.2%, хайгуулынх 3.6%-ийг эзэлж байна. Сайдын гол санаа нь илүү чухал: хайгуулын лиценз ашиглалтынхаас ойролцоогоор тав дахин олон байх шаардлагатай гэж үзэж байна. Тэрээр Оюу Толгойг эс тооцвол Монгол 1990 оноос хойш дэлхийн хэмжээний том хайгуулын үр дүн бараг гаргаагүй, одоо хүртэл социализмын үеийн геологийн судалгааны үр дүнгээр амьдарч байгааг онцолжээ.

Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим-аас зохион байгуулж буй Монгол–Хятад–Оросын Худалдаа, аж үйлдвэрийн танхимуудын XIX чуулган өнөөдөр Улаанбаатарт эхэлж байна. Арга хэмжээ IX сарын 17–18-нд үргэлжилнэ. Энэ механизмын зорилго нь гурван улсын худалдааны бодит саад бэрхшээлийг тодорхойлох, хөрөнгө оруулалт нэмэгдүүлэх, хамтарсан төсөл дэмжих юм.

Өнөөдөр 11 цагийн орчим цахимаар түгсэн “Зууны мэдээ”-гийн эрэн сурвалжлах материалд Дорноговийн Айраг сумын Цагаан дэл орчим дахь уул уурхайн компаниуд болон малчдын газрын маргааныг шинэ баримтуудтайгаар үргэлжлүүлжээ. Материалд “Дугуй уул” компанийн хайгуулын лицензийн талбай малчин Б.Амгаланбаярын өвөлжөөтэй давхацсан гэх асуудлаар компани шүүхэд нэхэмжлэл гаргасан гэж мэдээлэв. Компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Буянхишиг лиценз олгохоос өмнө өвөлжөө байсан бол кадастр дээр цоорхой гаргах ёстой байсан бөгөөд давхцлыг шүүхээр шийдвэрлүүлэх байр суурьтай байгаагаа хэлжээ. Малчин тал өвөлжөөгөө 2018 онд өвлөж авсан баримттай гэж тайлбарласан байна. Мөн “Дунфанлунма”, “Дугуй уул” хоёр компанийн үйл ажиллагаа айлын гэрээс 200–300 метрийн орчимд эрчимжиж байгаа талаар малчид мэдээлжээ. Энд хамгийн чухал зүйл нь хэн буруутай гэхээс илүү системийн алдаа. өвөлжөөний эрх → ашигт малтмалын кадастр → тусгай хамгаалалттай газар → соёлын өв → БОННҮ гэсэн төрийн мэдээллийн системүүд хоорондоо бүрэн уялдаагүй байж болзошгүй дүр зураг гарч байна. 🔴 засаглал/ESG эрсдэл | ач холбогдол өндөр.

Монголбанк-ны Мөнгөний бодлогын хороо IX сарын 16–17-ны хурлаар бодлогын хүүг 12.5%-д хэвээр хадгалах шийдвэр гаргав. VIII сарын инфляц улсын хэмжээнд 0.5 нэгж хувиар буурсан ч 12.5%, Улаанбаатарт 11.6% хэвээр байна. Төв банкны ерөнхийлөгч С.Наранцогтын өгсөн шинэ тайлбар илүү сонирхолтой: эдийн засаг I хагас жилд 7.7% өссөн боловч өсөлтийг уул уурхай, тээвэр үндсэндээ авч явж байгаа; худалдааны салбар улирал дараалан агшиж, өрхийн хэрэглээ 4.9%-иар буурсан байна. Тиймээс хүүг цааш нэмэх нь ААН-үүдэд хүнд цохилт өгөх тул өсгөх орон зай одоогоор бага гэж тайлбарлав. Гэхдээ шатахуун, эрчим хүч, цалин болон төсвийн зардлын өсөлтөөс инфляц дахин нэмэгдэх эрсдэл хэвээр гэж Монголбанк анхааруулжээ. Гол зураг: уул уурхай + тээвэр ↑ → ДНБ +7.7% гэтэл өрхийн хэрэглээ −4.9% → худалдаа ↓ → инфляц 12.5%. Энэ нь гол мэдээ GDP growth-аас Монголын дотоод бизнесийн бодит нөхцөл хавьгүй сул байгааг харуулж байна. 🔴 Эрсдэл: жижиглэн худалдаа, consumer business, барилга, SME-ийн зээлийн өртөг өндөр хэвээр. 🟢 Боломж: өндөр өгөөжтэй хадгаламж, бонд болон cash-rich бизнесүүд. Монголбанкны шийдвэрийн дэлгэрэнгүй

Энэ бол өнгөрсөн 24 цагийн хамгийн тод компанийн/түүхий эд үйл явдал. Эрдэнэс Тавантолгой IX сарын 18–23-нд хийх дэгдэмхий бодис дунд, коксжих нүүрсний найман дуудлага худалдааны үнийг $197.5-аас $181.5/тонн болгон өөрчилжээ. Нэг арилжаанд 64 мянган тонн буюу нийт зарласан хэмжээ 512 мянган тонн байна. Энэ нь: $16/тонн буюу −8.1%. Хэрэв бүх 512 мянган тонн шинэ үнээр борлогдвол хуучин зарласан үнэтэй харьцуулахад potential gross sale value нь ойролцоогоор: $8.2 саяар бага байна. Гэхдээ энэ нь борлуулалтын бодит алдагдал биш — дуудлага худалдааны нөхцөлийн өөрчлөлтийн арифметик ялгаа. Борлуулалт хэдэн тонноор, ямар эцсийн үнээр биелэхээс бодит орлого хамаарна.

Fitch Ratings-ийн шинэ үнэлгээг Bloomberg TV Mongolia IX сарын 17-ны 09:00-д мэдээлэв. Мөнгөний хатуу бодлогын улмаас Монголын банкуудын зээлийн өсөлт болон ашиг 2024–2025 оны өндөр түвшнээс саарах төлөвтэй, гэхдээ ойрын хугацааны санхүүгийн үзүүлэлтүүд ерөнхийдөө тогтвортой байна гэж Fitch үзжээ. Хэрэглээний зээлийн жилийн өсөлт 2023–24 онд 35%-иас давж байсан бол 2026 VI сард ойролцоогоор 8% хүртэл саарчээ. Нийт зээлийн өсөлт 10 гаруй хувийн түвшинд хадгалагдах төлөвтэй.

Ижил судалгаанд Цагаан дэлийн агуйн амсар болох 3.6 га талбайг хашаалсан бөгөөд агуйгаас 200 метр–3 км зайд найман уурхай үйл ажиллагаа явуулж байгаа гэж мэдээлжээ. Харин тухайн орчмын уурхайнуудын байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээний тайлангуудыг шалгахад Цагаан дэлийн агуйг нөлөөллийн хүчин зүйл болгон тусгаагүй гэж нийтлэлд дурдсан байна. ХЭҮК 2026 оны I сард агуйн нуралт нь уурхайн газар ухалт, тэсэлгээ, доргилтоос болсон байх магадлал өндөр гэсэн шаардлага хүргүүлж, орчмын компаниудын БОННҮ-г дахин үнэлэх шаардлагатай гэж үзжээ. Энэ нь нотлогдсон уурхайн хохирол гэж хэлэхэд одоогоор эрт; ХЭҮК “магадлал өндөр” гэж үзсэн бөгөөд causal attribution-ийг дахин шалгах шаардлага тавьсан байна. Гэхдээ бизнесийн хувьд үр дагавар том: БОННҮ дахин хянах → environmental management plan өөрчлөх → нөхөн олговор → олборлолтын хязгаарлалт/лицензийн маргаан. Шинэ Ашигт малтмалын хууль, хайгуул expansion яригдаж байгаа яг энэ үед ийм кейс гарч байгаа нь онцгой ач холбогдолтой.

Материалд “Эм си ти ти” компанийн ХААБ-ын ажилтны хэлснээр орчимд үйл ажиллагаа явуулдаг компаниуд нөлөөллийн бүсийн малчдад нөхөн олговор олгох талаар ярилцаж, хамтран нэг үнэлгээний компани хөлслөх чиглэлд орсон гэжээ. Компаниуд малчдын тавьж буй нөхөн олговрын хэмжээг өндөр гэж үзэж байгаа аж. Мөн “Талст Цагаан дэлт” компанийн захирал н.Мөнгөнморь тус компанийн 70%-ийг хоёр сарын өмнө худалдаж авсан гэж нийтлэлд ярьсан байна. Талст Цагаан дэлт → 70% өмчлөл change → шинэ эзэмшигч → лиценз → уурхайн төсөл. Хувьцааны шилжилт яг хэнээс хэнд, ямар үнээр хийгдсэн нь нийтлэлд байхгүй тул улсын бүртгэл/beneficial өмчлөл датагаар шалгах шаардлагатай. 🟠 өмчлөл + ESG monitoring боломж.

iKon-ийн бизнес хэсэгт өнөө өглөө нийтлэгдсэн мэдээллээр Nito.mn платформд ₮4 саяас дээш цалинтай 1,000+ нээлттэй ажлын байр байгаа бөгөөд зарим position ₮15 сая хүртэл цалинтай байна. Эрүүл мэнд, уул уурхай, байгаль орчин, тээвэр зэрэг 25 чиглэлд мэргэжилтэн, менежер, executive хайж байгаа аж. Энэ нь нэг компанийн рекламын дата тул Монголын нийт хөдөлмөрийн зах зээлийн статистик гэж үзэж болохгүй. Гэхдээ high-skilled labor shortage-ийн сонирхолтой realtime дохио. 🟢 Боломж: recruitment, executive search, AI matching, professional training. 🟠 Эрсдэл: уул уурхай/технологийн компаниудын senior talent өртөг нэмэгдэх.

London Stock Exchange Group, Монголын хөрөнгийн бирж болон Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төв хамтран “Монголын хөрөнгийн зах зээл 2.0” хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээ зарлав. Хөтөлбөрийн гол чиглэл нь: технологи + зах зээлийн дэд бүтэц + давхар бүртгэлийн roadmap. Энэ нь Монголын компаниудыг гадаадын хөрөнгийн зах зээлтэй холбох саадийг бууруулах боломжтой. 🟢 Боломж: dual listing, foreign institutional хөрөнгө оруулагч, брокер, custody, финтек, securities data. Монгол компани → MSE аюулгүй байдал → LSEG/foreign listing → foreign өмчлөл → valuation → хөрөнгө оруулагч intelligence.

Европын сэргээн босголт хөгжлийн банк болон Уур амьсгалын ногоон сан GEFF-ийн дараагийн шат болох “Санхүүгийн системийг ногооруулах” хөтөлбөрийг Монголд эхлүүллээ. Өмнөх GEFF хөтөлбөрөөр 2020 оноос Монголд: $135 сая → 330+ төсөл санхүүжүүлж, жилд хоёр сая гигажоуль эрчим хүч хэмнэж, CO₂ ялгарлыг 150 мянган тонноор бууруулсан байна. Шинэ шат нь зөвхөн “ногоон төсөлд зээл өгөх”-өөс цаашлаад банкуудын: стратеги → засаглал → climate эрсдэл management → lending дотор climate consideration суулгах зорилготой. 🟢 Боломж: нарны/BESS, эрчим хүч-efficient building, heat pump, үйлдвэрийн efficiency, green mortgage, ESG/data/verification. “Инвескор проперти”-ийн “Эделмонт” төсөл Edge Advanced стандартын дагуу эрчим хүчний хэрэглээг 79%, усны хэрэглээг 21% хүртэл хэмнэх шийдлээр GEFF-ийн шагнал авчээ.

Шадар сайд Н.Номтойбаяр Монгол, Хятад, Оросын худалдаа аж үйлдвэрийн танхимын төлөөлөгчдийг IX сарын 17-ны 15:12-д хүлээн авч уулзжээ. Энэ нь өчигдрийн өглөөний тоймд дурдсан гурван улсын XIX бизнес чуулганы шинэ шат — business-chamber механизм Засгийн газрын түвшинд холбогдож байна. Одоогоор том мөнгөн дүнтэй гэрээ зарлагдаагүй учраас үүнийг “хэлцэл” гэж үзэхэд эрт. Гэхдээ: Монгол–Оросын бүс нутгийн форум → гурван улсын төмөр замын ажлын хэсгийн санал → Монгол–Хятад–Оросын chamber mechanism гэсэн институцийн дараалал нэг долоо хоногт үүссэн нь худалдаа/логистикийн коридорын хувьд анхаарах сигнал. 🟢 Боломж: transit логистик, cross-border худалдаа, warehouse, rail/road дэд бүтэц.

Өчигдрийн Fed-ийн 25bp өсөлтийн дараах анхны хүчтэй sell-off буцаж, АНУ-ын 10 жилийн Treasury өгөөж 4.949% болж 5%-иас доош орлоо. Dollar index мөн суларч, S&P 500 +1.1%, Nasdaq +1.6% өсөв. Энэ нь Fed-ийн бодлого өөрчлөгдсөн гэсэн үг биш. Зах зээл Fed-ийн hawkish мэдэгдлийг бодит ирээдүйн хүүгийн өсөлтөөс арай хүчтэй rhetoric байсан байж магадгүй гэж үнэлж эхэлсэн байна. Fed-ийн 18 бодлого боловсруулагчийн 16 нь он дуусахаас өмнө дахин өсгөхийг төсөөлсөн хэвээр.

Brent дахин бараг 1% буурч $104.82/баррель болсон. Саудын Араб альтернатив нийлүүлэлт гаргаж эхэлсэн нь нийлүүлэлт concern-ийг хэсэгчлэн намжааж байна. Энэ бол Монголд хоёр талтай мэдээ. Өмнөх хэд хоногийн $107 орчмын spike → буурч байна. Гэхдээ дайны өмнөх түвшинтэй харьцуулахад $105 → өндөр хэвээр.

Алт өчигдөр 2.07% өсөж $4,350.37/унц хүрэв. Гол хөдөлгөгч нь доллар болон Treasury өгөөж буурсан явдал. Энэ нь Монголд шууд эерэг түүхий эд дохио.

Bank of Japan өнөөдөр бодлогын хүүгээ 25bp өсгөж 1.25% болгох төлөвтэй. Энэ нь 31 жилийн хамгийн өндөр түвшин болно. Японы VIII сарын core инфляц 1.7%, харин эрчим хүчний шок инфляцыг дахин өсгөх эрсдэлтэй байна. Өнөө өглөө иен шийдвэрээс өмнө доллар, еврогийн эсрэг сул байна.