Оройн аналитик тойм

Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл өнөө өглөө 2027 оны төсвийн төсөлд өгсөн дүгнэлтээ танилцууллаа. Нэгдсэн төсвийн зарлага ₮43.586 их наяд, ДНБ-ий 37.8%; Засгийн газрын өр ₮57.65 их наяд, ДНБ-ий 50% хүрэхээр төлөвлөсөн байна. Зөвлөлийн гишүүн Н.Ууганбаатар төсвийн зарлага өсөөд дараа нь бууруулахад хэцүү болдог, төсвийн үзүүлэлтүүд урт хугацааны бодлогын зорилтоос зөрж байгааг анхааруулав.

Эдийн засгийн байнгын хороо өнөөдөр Монгол Улс–Азийн хөгжлийн банк хоорондын $450 саяын санхүүжилтийн ерөнхий хөтөлбөрийг хэлэлцэж байна. Бүтэц нь $200 саяын төсвийн дэмжлэг + $250 саяын болзошгүй гамшиг/эдийн засаг-санхүүгийн шокийн зээлийн шугам байна. $200 саяын төсвийн дэмжлэгээс $50 саяыг нэн хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр авахаар тохиролцжээ. Сангийн сайд З.Мэндсайхан нефть, хүнс, геополитик, олон улсын санхүүгийн зах зээлийн шок Монголын төсөв, төлбөрийн тэнцэл, валютын нөөцөд дарамт болж байгааг уг санхүүжилтийн шалтгаан гэж тайлбарлав.

Өнөө өглөө нийтлэгдсэн мэдээллээр ипотекийн тогтолцоог томоор өөрчлөх хувилбар яригдаж байна. Одоогийн 6%-ийг зорилтот бүлэгт хадгалж, ердийн зээлийг 8–10%, өндөр үнэтэй эсвэл төвийн бүсийн байрны зээлийг 12–14% болгох хувилбар судлагдаж буйг Монголбанкны эх сурвалж мэдээлжээ. Одоогоор энэ нь батлагдсан шийдвэр биш. Ипотекийн санхүүжилт хүлээж буй хүсэлт ₮5.1 их наяд, ~47 мянган хүн, хүлээлт 4–5 жил хүрчээ. 2027 онд Засгийн газар санхүүжилтийг ₮1.8 их наядаар нэмэгдүүлж, 16 мянга орчим иргэнийг ипотек, хамтын өмчлөл, түрээслээд өмчлөх хэлбэрээр хамруулах төлөвтэй. Шинэ Орон сууцны санхүүжилтийн төрөлжсөн банк иргэдээс хадгаламж авч шууд зээл олгохгүй; үнэт цаас гаргах, хөрөнгө оруулалт татах замаар урт хугацааны эх үүсвэрийг арилжааны банкуудад нийлүүлэх загвартай байна.

Ерөнхий сайд Н.Учрал MiningWeek & MinePro 2026-д хөрөнгө оруулагчдад чиглэсэн хэд хэдэн бодлогын өөрчлөлтийг нэг дор зарлалаа. Ашигт малтмалын тухай хуулийн өөрчлөлт УИХ-д хэлэлцэгдэж байгаа, Хүнд үйлдвэрийн тухай шинэ хууль боловсруулж байгаа бөгөөд Ерөнхий сайдын дэргэд “Хариуцлагатай эрэл хайгуул, олборлолтын үндэсний зөвлөл” байгуулж, 21 аймагт төр–иргэд–бизнесийн гурван талт зөвлөл ажиллуулахаар болсон байна. Засгийн газар үүнийг “гэнэтийн сюрпризгүй, тогтвортой эрх зүйн орчин” бий болгох бодлого гэж хөрөнгө оруулагчдад тайлбарлажээ. Монголын ГШХО-ын 70 гаруй хувь уул уурхайд ногдож байгаа тул энэ нь зөвхөн салбарын зохицуулалтын өөрчлөлт биш.

ХААН Банк Европын сэргээн босголт хөгжлийн банк-тай Confirming Bank Agreement байгуулж, ийм гэрээтэй Монголын анхны банк болжээ. Ингэснээр ЕСБХБ-ны худалдаа Facilitation Programme-д багтдаг 100 гаруй улсын 800+ банкны гаргасан аккредитив, баталгаат аккредитив зэрэг худалдааны санхүүжилтийн хэрэгсэлд ХААН Банк баталгаа гаргах боломжтой болов.

Засгийн газар 2027 оны хаварт зориулан 15–20 мянган тонн нөөцийн мах бэлтгэх шийдвэр гаргалаа. Одоогоор 20 компани нийт 11.6 мянган тонн мах бэлтгэх хүсэлт өгсөн байна. Үүнээс илүү бизнесийн ач холбогдолтой шинэ деталь нь ХААН Банк болон Худалдаа хөгжлийн банк 7 компанид нийт ₮61.1 тэрбумын зээл баталж, 3,117 тонн мах бэлтгэх хяналтын гэрээ байгуулах шатанд оржээ. Зээлийн хүүгийн тодорхой хэсгийг Засгийн газар хариуцна. Эндээс ойролцоогоор: ₮61.1 тэрбум / 3,117 тонн ≈ ₮19.6 сая санхүүжилт/тонн гэсэн хэмжээ гарч байна.

Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын сайд Э.Бат-Амгалангийн өнөөдрийн мэдээллээр “Солонго-1, 2” төслийн эхний 2,042 айлын байр хүлээлгэн өгөх шатандаа оржээ. IX сарын 23-ны Засгийн газрын хуралдаанд асуудлыг оруулж, X сард 14 хоногийн цахим бүртгэл/сонгон шалгаруулалт хийж, XI сард айлуудыг оруулах төлөвтэй байна. Үнэ нь ₮4.2 сая/м² бөгөөд яам шинээр тогтоогоогүй, төслийн анхны зээлийн гэрээний үнэлгээ гэж тайлбарлав. Нөлөө: 2,042 шинэ unit нэг дор зах зээлд орох нь тухайн бүсийн шинэ/хуучин орон сууцны үнэ болон түрээсийн зах зээлд бодит жишиг үүсгэнэ. 🟢 Боломж: mortgage, furniture, home improvement, жижиглэн худалдаа. 🟠 Эрсдэл: “зорилтот бүлгийн орон сууц” гэсэн бодлоготой ₮4.2 сая/м² үнэ хэр нийцэж байгааг affordability талаас шинжлэх шаардлагатай.

Өнөө өглөө нийтэд гарсан Үндэсний аудитын газрын тайлангийн мэдээллээр Эрдэнэт үйлдвэр 2025 онд хоёр худалдан авалтыг төлөвлөсөн тендерийн аргаар явуулалгүй шууд гэрээлсэн байна. Тодруулбал, Оюутын талбайн археологийн судалгааг МУИС-ийн Нүүдэлчдийн археологийн хүрээлэнтэй ₮44.7 саяар, үйлдвэрийн олон улсын хөндлөнгийн аудитыг KPMG Mongolia-тай ₮948 саяар шууд гэрээлжээ. Нийт ₮992.7 сая. Аудит эдгээрийг тухайн үеийн худалдан авах ажиллагааны хуулийн холбогдох заалттай нийцээгүй гэж дүгнэсэн. Чухал ялгаа: аудит авлига, мөнгө завшсан гэж тогтоогоогүй; худалдан авах ажиллагааны журам зөрчсөн гэж тогтоосон. Үндэсний аудитын газар зөрчлийг арилгаж, дахин гаргахгүй байх шаардлага өгчээ. 🔴 засаглал эрсдэл | ач холбогдол өндөр. Энэ бол өнөөдрийн эрчим хүч/худалдан авалт хяналтын самбард оруулах хамгийн тод кейс: ТӨК → төлөвлөсөн тендер → бодит гэрээ → шууд сонгосон нийлүүлэгч → аудитын зөрчил.

Өнөөдөр Налайхын Тайж хайрханд Mining Week & MinePro 2026 эхэллээ. 20 орны 3,500+ төлөөлөгч, 135+ байгууллага, 350 гаруй үзэсгэлэнгийн асар оролцож байна. Монгол, Хятад, Орос, Солонгос, Япон, Австрали, Канад, Их Британи, Герман, Швед, АНУ-ын компани, хөрөнгө оруулагч, технологийн нийлүүлэгчид иржээ. Өглөөний эхний хэлэлцүүлгээр уул уурхайн эмэгтэй ажиллах хүч 2023 оны 10,521-ээс 2025 онд 13,730 буюу +30.5% өссөнийг АҮЭБЯ мэдээлэв.

MMCG-ийн судалгааг өчигдөр Mining Week-ийн үеэр дэлгэрүүлэн танилцуулжээ. Судалгаагаар Эрдэнэт үйлдвэр, Оюу Толгой, Энержи Ресурс-ийн шууд болон нийлүүлэлт-chain/өдөөгдсөн нөлөө нийлээд Монголын эдийн засгийн ойролцоогоор 17%-тай тэнцэж байна гэж тооцжээ. Тус судалгааны тооцоогоор Оюу Толгойн нийт multiplier effect ДНБ-ий ~9%, Эрдэнэтийнх ~5%, Энержи Ресурсийнх ~2% орчим байна. Уул уурхайн салбар бүхэлдээ зогсох гипотетик нөхцөлд эдийн засгийн 46.4% шууд болон шууд бусаар өртөж болохоор тооцсон байна. Энд хамгийн сонирхолтой нь Энержи Ресурс: судлаачийн тайлбараар тус компанийн дотоодын ханган нийлүүлэгчээр дамжих шууд бус multiplier бусдаасаа харьцангуй өндөр байна. 🟢 дата/аналитикийн боломж | 🔴 төвлөрлийн эрсдэл | ач холбогдол маш өндөр. Уул уурхайн multiplier судалгааны дэлгэрэнгүй

9-р сарын 16-нд Монголын хөрөнгийн бирж дээр нийт ₮11.99 тэрбумын арилжаа хийгджээ. Энгийн арилжаагаар 52 компанийн 1.04 сая хувьцаа ₮629 саяар арилжаалагдсан байна. Өдрийн хамгийн өндөр өсөлтүүд: Хүрд ХК +14.9%, Монголын цахилгаан холбоо +9.89%, Эрдэнэс Сольюшинс +6.22%. Харин Улаанбаатар БҮК -12.03% буурчээ. Сигнал: нийт ₮12 тэрбумын turnover-той харьцуулахад equity spot trading ердөө ₮629 сая байгаа нь Монголын хөрөнгийн зах зээлийн хөрвөх чадвар structure одоо ч хувьцаанаас бусад хэрэгслээс ихээхэн хамаарч байгааг харуулна. 🟠 Зах зээлийн мониторинг | ач холбогдол дунд.

Засгийн газрын мэдээллээр MiningWeek & MinePro 2026-д Австрали, Солонгос, Герман, Хятад зэрэг 15 орны 350+ байгууллага, 20 мянга+ оролцогч, хөрөнгө оруулагч оролцож байна. Энэ хэмжээ нь өчигдөр өглөө мэдээлэгдсэн анхны тооноос эрс том шинэчлэгдсэн үзүүлэлт. 350 байгууллага → ямар компани → ямар технологи → Монгол дахь partner → ямар уурхайтай уулзав → MoU → pilot → худалдан авалт/гэрээ гэсэн хэлцэл graph юм. Дараагийн 48 цагт бодит шинэ гэрээ, MoU гарах магадлал өндөр.

Fed 9-р сарын 16-нд бодлогын хүүгээ 0.25 нэгжээр өсгөж 3.75–4.00% болголоо. Шийдвэр 12:0 саналтай гарсан бөгөөд 18 бодлого боловсруулагчийн 16 нь 2026 он дуусахаас өмнө дор хаяж дахин нэг 25bp өсөлт хүлээж байна. Reuters-ийн мэдээллээр 2026 оны эцсийн policy-rate projection 4.00–4.25% болжээ. Зах зээлийн реакц ч тодорхой байв: US 2Y өгөөж 4.732%, 10Y 5.012%, dollar index +0.6%; S&P 500 -1%, Nasdaq -0.7%.

Энэ бол өнөөдрийн Монголд хамгийн шууд хамаарах түүхий эд дохио. Азийн 10-ppm дизелийн refining ашгийн маржин $87/баррелиас давж, бүх цагийн дээд түвшинд хүрлээ. Дайнаас өмнө энэ үзүүлэлт ердөө ~$22 байсан. Хятад, Солонгос, Японы боловсруулах үйлдвэрууд өндөр ашгийн маржин ашиглан үйлдвэрлэлээ өсгөсөн ч Middle East түүхий нефть delivery тасалдах эрсдэлээс шалтгаалан Азийн дизель ч эрсдэл нэмэгдэлд орж эхэлснийг шинжээчид анхааруулжээ.

Reuters Оросын Vedomosti-г иш татан ОХУ дизелийн экспортын хоригоо 10-р сарын эцэс хүртэл сунгах төлөвтэй гэж мэдээллээ. Энэ мэдээлэл Саудын нийлүүлэлтийн тасалдалтай зэрэгцэн гарч байна. Монголын хувьд энд хоёр шок зэрэгцэж байна: Оросын дизель availability ↓ + Азийн дизель ашгийн маржин ↑. Өөрөөр хэлбэл альтернатив нийлүүлэгч Хятадаас авах түлш хүртэл үнэтэй болж байгаа үед үндсэн нийлүүлэгч Орос экспортын хязгаарлалтаа сунгах эрсдэл үүсэв. 🔴 Эрсдэл | Энэ бол ойрын 4–6 долоо хоногт Монголын хамгийн анхаарах гадаад бизнесийн эрсдэлүүдийн нэг.

Өмнөх өдрүүдэд Saudi East-West дамжуулах хоолой эвдэрч, Yanbu-аас экспорт тасалдсан бол сүүлийн 24 цагийн шинэ өөрчлөлт нь Саудын Араб Оманы Sohar орчим ship-to-ship transfer ашиглан Азийн боловсруулах үйлдвэруудад нэмэлт түүхий нефть санал болгож эхэлсэн явдал. Үүний дараа Brent 2.7% буурч $105.83, WTI 3.2% буурч $102.43 болсон. Гэхдээ Hormuz-аар харагдсан хөлөг онгоцны хөдөлгөөн өдөрт ердөө 4 байсан бол өмнөх 10 өдрийн дундаж 18 байжээ. Тиймээс: 🟢 богино хугацаанд нийлүүлэлт relief гэхдээ 🔴 системийн эрсдэл хэвээр. Монголд шатахууны үнийн дарамтыг бага зэрэг сулруулах эерэг сигнал боловч $100+ нефть хэвийн түвшин биш.