Баян-Өндөр нь Орхон аймгийн 103,118 хүн амтай аймгийн төв. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 34-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 93, одоо 87). Хүн ам нь 2014–2025 онд 16.3%-иар өссөн.
Хөгжлийн дараалал: газрын зах зээл (2018) → машины урсгал (2024) → шинэ/тансаг машин (2024). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2019, хамгийн их саарсан он 2016.
2006 оноос хойш энэ суманд 43,849 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 425 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 8.7% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 3.5% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2024.
Одоо хүчинтэй 24,122 газрын эрхийн 13,001 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 60.8% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 4,838 газар эзэмшигч иргэний 44.7% нь төрсөн аймагтаа, 28.1% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 30.9% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 4,505 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 59 (хөдөөгийн медиан 52.5), 13% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 925.3 тэрбум ₮, хадгаламж 528 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 9.0 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 5.1 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 1.8 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 3.2 дахин, хадгаламж 1.9 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 2.3% (хөдөөгийн медиан 1.0%). Зээлдэгчдийн 58% нь эмэгтэй.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 40.6 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Орхон аймгийн 2 сумаас 1-р, хөдөөгийн 330 сумаас 9-р байранд. Бүртгэлд 16,958 орон сууц, 10,740 хувийн сууц, 20,026 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 14.1% нь одоо барьцаатай, 41% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 49.8%, АН 48.5% санал авч, 29 суудлын 16-ийг МАН, 13-ийг АН авсан. 25 тойрогт 62 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2.1). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 31% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг ердөө 4 саналын зөрүүгээр шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сумын МАН-ын санал Орхон аймгийн бусад сумдын түвшинтэй ойролцоо байсан. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 68.6%, Д.Энхбат 20.4%, С.Эрдэнэ 3.7% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 46.1% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас өндөр); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 50%. Хувь хүний машины 16.1% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиан 7.8%-иас өндөр). Банкны зээлдэгчдийн 57.7% эмэгтэй боловч зээлийн үлдэгдлийн ердөө 46.2%-ийг эзэмшдэг. 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 31% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 14-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Баян-Өндөр | 34 | 103,118 | 425 | 8.7% | 39.4 | 1.75 |
| Жаргалант | 40 | 3,238 | 538 | 17.3% | 21.3 | 3.19 |