Алтай нь Говь-Алтай аймгийн 1,806 хүн амтай бусдаасаа харьцангуй хоцорч буй хөдөөгийн сум. Машин, газар, бизнесийн 5 үзүүлэлтийг нэгтгэсэн хөгжлийн индексээр 2021–2026 онд 339 сум, дүүргээс 326-р байранд орж байна (2006–2010 онд харьцангуй индекс 78, одоо 14). Хүн ам нь 2014–2025 онд 10.7%-иар цөөрсөн.
Хөгжлийн дараалал: шинэ/тансаг машин (2006) → шинэ бизнес (2006) → машины урсгал (2018) → газрын зах зээл (2020) → худалдаа, үйлдвэрийн газар (2020). Харьцангуй байраа хамгийн их ахиулсан он 2011, хамгийн их саарсан он 2010.
2006 оноос хойш энэ суманд 566 машин орж ирж бүртгэгдсэн нь 1000 хүнд 313 буюу улсын хөдөөгийн медиантай ойролцоо. Тэдгээрийн 21.4% нь шинэ (улсын хөдөөгийн медиан 16%), суудлын машины 7% нь тансаг/премиум ангиллын. Хамгийн олон машин орж ирсэн он: 2013.
Одоо хүчинтэй 554 газрын эрхийн 18 нь худалдаа, шилжүүлгээр эзэмшигч солигдсон тохиолдол. Энд газар авсан иргэдийн 3.5% нь өөр аймгаас гаралтай (медиан 6.7%).
Регистрийн угтвараараа энэ сумаас гаралтай 1,022 газар эзэмшигч иргэний 39.7% нь төрсөн аймагтаа, 37% нь Улаанбаатарт (хөдөөгийн медиан 20.6%), 25.9% нь өөр аймагт газартай.
Бүртгэлийн хаягаараа 72 бизнес энд бүртгэлтэй. Тэдгээрийн дундаж чадавхийн оноо 38.9 (хөдөөгийн медиан 52.5), 4% нь улсын хэмжээнд чадавхаараа шилдэг 10%-д багтана.
2025 оны эцэст энэ сумын банкны салбаруудад иргэдийн зээлийн үлдэгдэл 47.5 тэрбум ₮, хадгаламж 15.1 тэрбум ₮ байв. Нэг хүнд зээл 26.3 сая ₮ (хөдөөгийн медиан 3.8), хадгаламж 8.4 сая ₮ (медиан 1.8). Зээл нь хадгаламжаасаа 3.1 дахин их (хөдөөгийн медиан 2.1). 2019 оноос хойш зээл 9.1 дахин, хадгаламж 4.6 дахин өссөн (нэрлэсэн). Чанаргүй зээлийн хувь 0.5% (хөдөөгийн медиан 1.0%).
2020, 2022, 2023, 2024, 2025 онд энэ суманд бүртгэгдсэн зээлдэгчийн тоо хүн амын 80%-иас давсан. Өөр газрын зээлдэгч энэ сумын салбарт бүртгэгдсэн байж болзошгүй тул тоог болгоомжтой хэрэглэнэ үү.
Энэ суманд бүртгэлтэй орон сууц, хувийн сууцыг талбайгаар нь үнэлэхэд нэг хүнд 6.7 сая төгрөгийн орон сууцны хөрөнгө ногдож байна (хөдөө орон нутгийн дундаж 22.1, улсын 46.2 сая). Говь-Алтай аймгийн 18 сумаас 2-р, хөдөөгийн 330 сумаас 168-р байранд. Бүртгэлд 45 орон сууц, 8 хувийн сууц, 83 гэр бүлийн газар байна. Үл хөдлөхийн 3.3% нь одоо барьцаатай, 10% нь хэзээ нэгэн цагт барьцаалагдаж байжээ (улсын дундаж 11%, 35%).
2024 оны сумын Хурлын сонгуульд МАН 62.8%, АН 37.2% санал авч, 15 суудлын 10-ийг МАН, 5-ийг АН авсан. 4 тойрогт 30 нэр дэвшигч өрсөлдсөн (суудал тутамд 2). Сонгогдсон төлөөлөгчдийн 40% нь эмэгтэй (хөдөөгийн медиан 29%). Хамгийн ойр тойрогт сүүлийн суудлыг ердөө 4 саналын зөрүүгээр шийдсэн.
2016–2024 оны зургаан сонгуульд энэ сум Говь-Алтай аймгийн бусад сумдаас МАН-ыг илүү дэмжих хандлагатай байв. Гэвч сумдын хувьд нэг сонгуулиас нөгөөд дэмжлэг их хэлбэлздэг тул энэ нь тогтсон «уламжлал» биш. 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд У.Хүрэлсүх 85%, Д.Энхбат 6.9%, С.Эрдэнэ 6.3% санал авсан.
Энэ суманд иргэдийн газрын эрхийн 21.2% нь эмэгтэйчүүдийн нэр дээр байна (хөдөөгийн медиан 25.5%-иас бага); малчны өвөлжөө, хаваржааны газарт 17.3%. Хувь хүний машины 5.6% нь эмэгтэйчүүдийнх (хөдөөгийн медиантай ойролцоо). 2024 онд сумын Хуралд сонгогдсон төлөөлөгчдийн 40% нь эмэгтэй. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны индексээр (газар, машин, зээлдэгч, захирал, төлөөлөгч) хөдөөгийн 330 сумаас 186-р байранд.
| Сум | Эрэмбэ | Хүн ам | Машин/1000 | Шинэ | Бизнес/1000 | Зээл÷хадг. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Есөнбулаг | 55 | 18,649 | 451 | 15.7% | 29.6 | 1.84 |
| Тайшир | 105 | 1,550 | 516 | 20.9% | 14.8 | 3.29 |
| Бигэр | 107 | 2,180 | 477 | 38.9% | 18.8 | 1.41 |
| Шарга | 172 | 1,932 | 466 | 21.0% | 12.4 | 1.61 |
| Дэлгэр | 201 | 2,986 | 422 | 9.8% | 11.1 | 2.28 |
| Жаргалан | 211 | 1,747 | 405 | 25.0% | 8.6 | 1.63 |
| Баян-Уул | 228 | 3,022 | 362 | 10.4% | 8.6 | 1.27 |
| Төгрөг | 231 | 1,942 | 386 | 22.5% | 9.3 | 1.47 |
| Тонхил | 236 | 2,153 | 312 | 13.4% | 13.5 | 0.77 |
| Чандмань | 237 | 2,209 | 349 | 17.4% | 17.7 | 3.21 |
| Халиун | 238 | 2,291 | 484 | 33.7% | 7.0 | 3.80 |
| Цогт | 240 | 3,197 | 316 | 22.5% | 10.6 | 1.41 |
| Бугат | 244 | 2,085 | 360 | 35.9% | 10.1 | 0.82 |
| Цээл | 263 | 2,131 | 351 | 22.1% | 14.1 | 1.10 |
| Дарив | 320 | 1,700 | 395 | 13.2% | 12.4 | 1.35 |
| Алтай | 326 | 1,806 | 313 | 21.4% | 36.5 | 3.15 |
| Хөхморьт | 334 | 2,253 | 313 | 6.5% | 7.1 | 2.21 |
| Эрдэнэ | 335 | 2,258 | 349 | 12.9% | 5.8 | 3.81 |