Засгийн газар 2027 онд нэгдсэн төсвөөс 43.6 их наяд төгрөг зарцуулахаар УИХ-д өргөн барьсан нь 2026 оны тодотголоос 28%-иар, тав сарын өмнө УИХ-ын өөрөө баталсан зарлагын дээд хязгаараас 7.1 их наядаар их. Энэ зөрүүг хууль ёсны болгохын тулд Төсвийн тогтвортой байдлын хуульд зөвхөн 2027 онд үйлчлэх заалт нэмэхээр байна. Мөнгө хаанаас ирж, хаашаа явж, ямар эрсдэл дагуулж буйг хуулийн төсөл, 808 төслийн жагсаалт, 20 жилийн гүйцэтгэлээр.
Нэгдсэн төсөв (улсын, орон нутгийн төсөв, Нийгмийн даатгал, Эрүүл мэндийн даатгал, Үндэсний баялгийн сан) 2025 онд 31.3 их наяд ₮ зарцуулсан. 2026 оны төсвийг 32.98 их наядаар баталж, одоо 34.0 их наяд болгон тодотгож байна. 2027 оны төсөлд 43.6 их наяд ₮ — нэг хүнд ойролцоогоор 12.5 сая төгрөг. Эдийн засаг бодитоор 5.8%, үнэ 7% орчим өснө гэж тооцсон байхад зарлага 28%-иар нэмэгдэж байна.
Ийм огцом өсөлт сонгуультай давхцдаг. 2007–2025 онд УИХ-ын сонгуулийн онуудад нэгдсэн төсвийн зарлага (медиан) 33%-иар, сонгуулийн өмнөх онуудад 25%-иар өссөн бол бусад онд ердөө 3.3%. Сонгуулийн онуудын алдагдал ДНБ-ий -6.8% (медиан), бусад онуудад -2.0%. 2027 он бол Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн он бөгөөд 2028 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнөх он.
УИХ 2026 оны 5-р сарын 29-нд «Нэгдсэн төсвийн 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл»-ийг баталж, 2027 оны зарлагын дээд хэмжээг 36.5 их наяд ₮ (ДНБ-ий 31.9%), алдагдлыг ДНБ-ий 1.5% гэж тогтоосон. Гурван сарын дараа өргөн барьсан төсөлд зарлага 43.6 их наяд ₮, алдагдал ДНБ-ий 2.0% — хуулиар зөвшөөрөгдөх дээд хязгаартаа тулсан.
Үүнийг зөвшөөрүүлэхээр Засгийн газар Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд 7.9 дэх хэсэг нэмэх төсөл оруулсан: хүрээний мэдэгдэл батлагдсаны дараа ногдол ашиг, орон нутгийн үнэт цаас, өмнөх оны үлдэгдлээр орлого нэмэгдвэл тэр хэмжээгээр зарлагын дээд хязгаарыг нэмж, уг нэмэгдэлд төсвийн тусгай шаардлага (зарлагын өсөлтийн хязгаар г.м.) хамаарахгүй. Заалт 2028 оны 1-р сарын 1 хүртэл — өөрөөр хэлбэл зөвхөн 2027 оны төсөвт үйлчилнэ.
Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл 9-р сарын 16-ны дүгнэлтдээ 2027 оны зарлага ДНБ-ий 37.8% болж, зөвлөлийн тооцсон оновчтой түвшнээс (27%) 10.8 пунктээр давж байгааг тэмдэглээд «Төсвийн зарлагыг хожим бууруулж болох мэтээр өсгөөд байна. Зарлагаа бууруулах гэж ямар сорилттой тулгардгийг өнгөрсөн жил харсан» гэжээ. 2026 оны төсвийг алдагдал ДНБ-ий 1.3%-иар баталж, одоо 2.0% болгон тодотгож байгаа нь энэ сануулгын жишээ.
| Үзүүлэлт | ТХМ (2026-05-29 баталсан) | Төсөл (2026-08-31) | Зөрүү |
|---|---|---|---|
| Тэнцвэржүүлсэн орлого | 34.78 | 41.30 | +6.52 |
| Нийт зарлага | 36.49 | 43.60 | +7.11 |
| Тэнцвэржүүлсэн тэнцэл | -1.71 | -2.31 | -0.59 |
| Алдагдал, ДНБ-д | 1.5% | 2.0% | хуулийн дээд хязгаар 2% |
| Зарлага, ДНБ-д | 31.9% | ~37.3–37.8% | ТТБЗ: оновчтой ~27% |
Татварын орлогын бүтэц сүүлийн 20 жилд нүүрс, зэсийн мөчлөгийг дагасан: ААН-ийн орлогын албан татвар 2021 онд 2.2 их наяд ₮ байсан бол 2024 онд 6.4 их наяд ₮ хүрч, 2025 онд 5.7 их наяд ₮ болж буурсан. Татварын бус орлого 2025 онд нийт орлогын 9%.
2027 оны төсөлд ногдол ашгийн орлогыг нийт 6.71 их наяд ₮ гэж тооцсон нь татварын бус орлогын (8.27 их наяд ₮) 81.1% юм. Үүнээс төрийн өмчит компаниуд улсын төсөвт 3.54 их наяд ₮, орон нутгийн өмчит компаниуд орон нутгийн төсөвт 163 тэрбум ₮ төвлөрүүлнэ. Оюу толгойгоос анх удаа 3.00 их наяд ₮ ногдол ашиг орно гэж тооцсон: 2.00 их наяд ₮ нь улсын төсөвт, 1.00 их наяд ₮ нь Үндэсний баялгийн сангийн Хуримтлалын санд. Харьцуулбал, төрийн өмчит компаниуд 2024 онд 3.64 их наяд ₮, 2025 онд 1.13 их наяд ₮ ногдол ашиг хуваарилсан.
Оюу толгойн ногдол ашгаас улсын төсөвт орох 2.00 их наяд ₮-ийг тусдаа хуулиар зөвхөн нийгмийн болон суурь дэд бүтцийн хөрөнгө оруулалтад зарцуулахаар заасан. Үүгээр 52 төсөл санхүүжих бөгөөд энэ нь улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын 34.6% юм (urug.mn-ийн тооцоо). Ногдол ашиг хуваарилах нөхцөл, аргачлалыг хөрөнгө оруулагч талтай эцэслэн тохиролцоогүй байгааг Засгийн газрын танилцуулгад дурдсан. Татварын бус орлогын хувь нийт орлогын ~10%-иас ~20% болж өснө. ТТБЗ болон Үндэсний аудитын газар ногдол ашгийн найдвартай байдал, уул уурхайгаас хамаарал нэмэгдэж буйг эрсдэл гэж үзсэн.
Нүүрсний тэнцвэржүүлсэн үнийг тонн тутамд 125.4–127.4 ам.доллар, зэсийг 10,250 ам.доллар гэж тооцсон (эх сурвалжаас хамаарч тоо бага зэрэг ялгаатай). Сангийн яамны хүрээний мэдэгдлийн хэлэлцүүлгийн үеэр ТТБЗ зах зээлийн үнэ ~68 ам.доллар байгааг онцолсон. 2026 онд орлого төлөвлөгөөнөөс 1.4 их наядаар тасарч, эхний хагаст алдагдал 2.1 их наяд хүрсэн нь энэ эрсдэл бодитойг харуулна.
Өнгөрсөн 20 жилд нэгдсэн төсвийн орлого 4 удаа өмнөх оноосоо буурсан: 2009 (-8.1%), 2015 (-4.7%), 2016 (-2.4%), 2020 (-13.2%). Эдгээр нь бүгд нүүрс, зэсийн үнэ унасан эсвэл экспорт тасалдсан он. Орлого буурсан 4 оны 2-т нь зарлага харин ч өссөн: 2016 онд +33%, 2020 онд +19%. Тэр хоёр жил алдагдал ДНБ-ий 15.3%, 11.9% хүрсэн бөгөөд 2016 оных 20 жилийн хамгийн их алдагдал байв.
| Он | Орлогын өөрчлөлт | Зарлагын өөрчлөлт | Тэнцэл, ДНБ-д |
|---|---|---|---|
| 2009 | -8.1% | -5.3% | -5.2% |
| 2015 | -4.7% | -0.1% | -5.1% |
| 2016 | -2.4% | +33.0% | -15.3% |
| 2020 | -13.2% | +19.2% | -11.9% |
Улсын төсвийн хуулийн 6-р зүйлд төсвийн ерөнхийлөн захирагч бүрийн зардлыг тусгадаг. 2026 оны батлагдсан хуультай харьцуулахад нийлбэр нь 23.5 их наяд ₮-аас 32.4 их наяд ₮ болж 38%-иар, үүнээс урсгал зардал 34%-иар, хөрөнгийн зардал 71%-иар өсөж байна. Хамгийн их нэмэгдэж буй нь Боловсролын сайдын төсөв (4.90 их наяд ₮ → 7.54 их наяд ₮), Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайдын (4.77 их наяд ₮ → 6.10 их наяд ₮). Төсвийн төслийн танилцуулгад тэтгэврийн нэмэгдэлд 2.9 их наяд, төрийн албан хаагчдын цалингийн нэмэгдэлд 2.6 их наяд гэж дурдсан — эдгээр нь дараа жилүүдэд буурахгүй тогтмол зардал.
Улсын төсвөөс төлөх зээлийн хүү 1.30 их наяд ₮-аас 1.57 их наяд ₮ болж 21%-иар өсөх нь Эрүүл мэндийн сайдын нийт төсвийн (2.62 их наяд ₮) 60%-тай тэнцэнэ. Сонгуулийн ерөнхий хорооны төсөв 26 тэрбум ₮-аас 107 тэрбум ₮ болж байгаа нь 2027 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуультай холбоотой.
Шинэ нэмэгдлүүд аль хэдийн хатуу бүтэц дээр нэмэгдэж байна. 2025 онд нэгдсэн төсвийн зарлагын 65% нь цалин (20%), татаас, шилжүүлэг (40%), зээлийн хүү (5%) байв — 2006 онд 39% байсан. Эдгээрийг жил бүр танах боломж бага тул орлого тасрахад зардлыг хөрөнгө оруулалтаас хасах эсвэл өрөөр нөхөх л үлддэг.
Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалт 2026 онд 3.28 их наяд ₮ байсан бол 2027 оны төсөлд 5.77 их наяд ₮ буюу 76%-иар нэмэгдэж, 2012 оноос хойших хамгийн өндөр түвшинд хүрнэ. Өмнөх оргил нь 2024 оны УИХ-ын сонгуулийн он (3.83 их наяд ₮).
Жагсаалтын 316 төсөл шинээр эхэлж, 2027 онд 3.19 их наяд ₮ авна. Үүнээс 206 нь олон жилийн төсөл тул 2028 оноос хойш дахин 2.22 их наяд ₮ шаардлагатай — 2028 оны төсөв аль хэдийн амласан зардалтай эхэлнэ. Үргэлжлэх 492 төслийн өртөг анх 7.91 их наяд ₮ байсан бол одоо 8.61 их наяд ₮; 164 төслийн өртөг анхныхаасаа 20%-иас илүү өссөн.
2026 оны жагсаалтад «2026 онд дуусна» гэж бичигдсэн 474 төслийн 147 нь 2027 оны жагсаалтад дахин санхүүжилт авахаар орсон. Нэрээр нь тулгаж болсон379 төслийн 172-ынх дуусах хугацаа нь хойшилж, 2027 онд 870 тэрбум ₮ авна. 2021 болон түүнээс өмнө эхэлсэн 76 төсөл 2027 онд 205 тэрбум ₮ авна — эдгээрийн дунд 2012 онд эхэлсэн театр, 2013 онд эхэлсэн шүүх, прокурорын байр бий. «Төв халх» дуулалт жүжгийн театр 2026 оны жагсаалтад 2011 онд эхэлсэн гэж бичигдсэн бол 2027 оныхад «2026 онд эхэлсэн» болж, өртөг нь 33.0 тэрбум ₮ болсон.
Засгийн газар өөрөө ч энэ асуудлыг хүлээн зөвшөөрч байна. Сангийн сайд 10-р сарын 7-нд «Төсвийн хөрөнгө оруулалтын удирдлагын тухай» шинэ хуулийн төсөл өргөн мэдүүлэхдээ 2016–2025 онд батлагдсан 2,874 төслийн 42.5% буюу 1,219 төслийн өртөг нэмэгдэж, гурван төсөл тутмын нэг нь хугацаагаа сунгасныг үндэслэл болгосон. Гэвч энэ хууль батлагдах эсэхээс үл хамааран 2027 оны жагсаалтыг одоогийн журмаар хэлэлцэж байна.
| Төсөл | Он | Анхны өртөг | Одоогийн өртөг | × |
|---|---|---|---|---|
| Дүүргүүдийн шүүхийн нэгдсэн байр /Улаанбаатар, Хан-Уул дүүрэг/ | 2013–28 | 15.0 | 92.5 | 6.2 |
| Сургуулийн барилга, 250 суудал /Орхон, Баян-Өндөр сум, Рашаант баг/ | 2018–27 | 1.0 | 6.1 | 6.1 |
| "Төв халх" дуулалт жүжгийн театр /Дундговь, Сайнцагаан сум/ | 2011–28 | 6.8 | 33.0 | 4.9 |
| Хөшөөтийн нүүрсний уурхайг түшиглэсэн сайжруулсан шахмал түлшний үйлдвэрийн цахилгаан хангамж /Ховд, Дарви сум/ | 2022–27 | 5.5 | 25.7 | 4.7 |
| Дүүргүүдийн прокурорын нэгдсэн байр /Улаанбаатар, Хан-Уул дүүрэг/ | 2013–27 | 10.0 | 44.6 | 4.5 |
| Орон сууцжуулах төслийн дэд бүтэц /Баянхонгор, Баацагаан сум/ | 2022–27 | 2.3 | 9.7 | 4.2 |
| Сургуулийн өргөтгөлийн барилга, 320 суудал /Сэлэнгэ, Сүхбаатар сум, 4 дүгээр сургууль/ | 2026–29 | 3.1 | 11.9 | 3.8 |
| Аймгийн хөгжимт драмын театрын барилга /Архангай, Эрдэнэбулган сум/ | 2012–27 | 7.1 | 26.1 | 3.7 |
| Гэр хорооллын дахин төлөвлөлт хийх замаар инженерийн нэгдсэн шугам сүлжээний холболт /Говь-Алтай, Есөнбулаг сум, Харзат баг/ | 2022–27 | 1.2 | 4.3 | 3.6 |
| Музей, номын сангийн цогцолбор /Дархан- Уул, Дархан сум/ | 2021–27 | 5.0 | 17.9 | 3.6 |
| Төсөл, байршил | Он | Анхны өртөг | Өртөг (2027) | 2027 онд |
|---|---|---|---|---|
| Дулааны цахилгаан станц VI-ийн 300 МВт- ын хөрөнгө оруулалт /Улаанбаатар/ Эрчим хүч · шинэ | 2027–27 | — | 400.0 | 400.0 |
| Эрчим хүчний үр ашгийг дээшлүүлж, ашиглалтын зардал болон байгаль орчны сөрөг нөлөөллийг бууруулан, ухаалаг шийдлийг үе шаттай нэвтрүүлэх “Ногоон, ухаалаг сургууль” төсөл /Улсын хэмжээнд/ Боловсрол · шинэ | 2027–27 | — | 240.7 | 240.7 |
| Бүсүүдийн хөгжлийг дэмжих инженерийн шугам сүлжээ, дэд бүтэц, улс, аймаг, сумдад хэрэгжүүлэхэд шаардагдах улсын төсвийн хөрөнгө /Бүсүүд/ Хот байгуулалт, орон сууц · үргэлжлэх | 2025–27 | 167.6 | 167.6 | 103.1 |
| Баруун-Урт-Бичигт чиглэлийн хатуу хучилттай авто зам /Зүүн бүс/ Зам, тээвэр · үргэлжлэх | 2025–29 | 320.0 | 320.0 | 80.0 |
| Гадаадын зээл, тусламжаар хэрэгжих төслүүдийн Монголын талын хөрөнгө оруулалт /Улсын хэмжээнд/ Сангийн яам (боомт, гадаад зээлийн хувь г.м.) · үргэлжлэх | 2025–27 | 65.3 | 187.1 | 76.0 |
| Боловсролын салбарын сургалтын орчин, тоног төхөөрөмжийн хүртээмжийг сайжруулах төсөл /Улсын хэмжээнд/ Боловсрол · шинэ | 2027–27 | — | 75.0 | 75.0 |
| Даланзадгад-Мандалговь чиглэлийн хатуу хучилттай авто замын их засвар, 156 км /Говийн бүс/ Зам, тээвэр · үргэлжлэх | 2025–28 | 157.9 | 157.9 | 73.2 |
| Ханги хилийн боомтын шинэчлэл /Дорноговь, Хатанбулаг сум/ Сангийн яам (боомт, гадаад зээлийн хувь г.м.) · шинэ | 2027–27 | — | 63.6 | 63.6 |
| Байгалийн түүхийн музейн барилга /Улаанбаатар, Хан-Уул дүүрэг/ Соёл, спорт · үргэлжлэх | 2020–28 | 94.5 | 225.3 | 63.3 |
| Жаргалант-Шинэ-Идэр-Мөрөн чиглэлийн хатуу хучилттай авто зам, 151.5 км /Хойд бүс/ Зам, тээвэр · шинэ | 2027–27 | — | 61.0 | 61.0 |
| "Арцсуурь" хилийн боомтын шинэчлэл /Завхан/ Сангийн яам (боомт, гадаад зээлийн хувь г.м.) · шинэ | 2027–27 | — | 51.8 | 51.8 |
| Дорнод аймгийн Хэрлэн сумаас Хавиргын боомт чиглэлийн хатуу хучилттай авто зам, 124.5 км /Дорнод/ Зам, тээвэр · үргэлжлэх | 2022–28 | 114.0 | 185.5 | 51.5 |
| Эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг сайжруулах тоног төхөөрөмж /Улсын хэмжээнд/ Эрүүл мэнд · шинэ | 2027–27 | — | 50.0 | 50.0 |
| Улаангом сумаас Тэс, Малчин, Хяргас, Зүүнговь, Цагаанхайрхан, Баруунтуруун сумд хүртэлх чиглэлийн 164.5 км хатуу хучилттай авто замын үргэлжлэл, 100 км /Увс/ Зам, тээвэр · шинэ | 2027–27 | — | 49.5 | 49.5 |
| Баяндалай - Гурвантэс чиглэлийн 80 км хатуу хучилттай авто замын үргэлжлэл, 37 км /Өмнөговь, Баяндалай сум/ Зам, тээвэр · шинэ | 2027–27 | — | 42.9 | 42.9 |
| Эс, эд, эрхтэн шилжүүлэн суулгах төв /Улаанбаатар, Сүхбаатар дүүрэг/ Эрүүл мэнд · үргэлжлэх | 2024–28 | 140.0 | 140.0 | 42.9 |
| Ховд-Улиастай чиглэлийн хатуу хучилттай авто замын эхлэл /Баруун бүс/ Зам, тээвэр · шинэ | 2027–27 | — | 42.6 | 42.6 |
| Шинэ Ховд үйлдвэрлэл технологийн паркийн Арьс ширний үйлдвэр, дэд бүтэц /Ховд, Жаргалант сум/ Хүнс, хөдөө аж ахуй · шинэ | 2027–27 | — | 42.1 | 42.1 |
| Толбо сумаас Дэлүүн сум хүртэлх хатуу хучилттай авто зам, 1 дүгээр үе шат /Баян- Өлгий/ Зам, тээвэр · шинэ | 2027–27 | — | 41.9 | 41.9 |
| Нөмрөг - Улаангом чиглэлийн А18 дугаартай авто замаас Арцсуурь хилийн боомт хүртэлх хатуу хучилттай авто замын үргэлжлэл /Баруун бүс/ Зам, тээвэр · шинэ | 2027–27 | — | 41.4 | 41.4 |
| Чойр-Мандалговь-Арвайхээр чиглэлийн хэвтээ тэнхлэгийн хатуу хучилттай авто замын 2 дугаар хэсэг, 100.21 км /Говийн бүс/ Зам, тээвэр · үргэлжлэх | 2026–29 | 231.0 | 215.0 | 41.0 |
| Төрийн албан хаагчдыг орон сууцжуулах цогц хөтөлбөр, 1 дүгээр үе шатыг аймаг, сумдад хэрэгжүүлэхэд шаардагдах улсын төсвийн хөрөнгө /Бүсүүд/ Хот байгуулалт, орон сууц · үргэлжлэх | 2025–27 | 56.7 | 62.3 | 40.4 |
| Орон нутгийн цахилгаан хангамжийн өргөтгөл, шинэчлэл /Говь-Алтай, Ховд, Увс, Завхан/ Эрчим хүч · шинэ | 2027–27 | — | 40.0 | 40.0 |
| Тусгай зориулалтын төвийн барилгын дуусгал /Улаанбаатар/ Батлан хамгаалах · шинэ | 2027–27 | — | 39.7 | 39.7 |
| Мянгад - Жаргалантын 110 кВ-ын цахилгаан дамжуулах агаарын шугам, 110/35/10 кВ-ын дэд станц /Ховд/ Эрчим хүч · шинэ | 2027–27 | — | 39.6 | 39.6 |
2027 оны төсөлд 8 аймаг, нийслэлээс улсын төсөвт нийт 2.14 их наяд ₮ төвлөрүүлэх бөгөөд үүний 73% нь Өмнөговийнх. Өмнөговийн орон нутгийн орлого 2022 онд 375 тэрбум ₮ байсан бол 2024 онд 1.88 их наяд ₮ болж огцом өссөн (уурхайн компаниудын татварын хуваарилалт өөрчлөгдсөнтэй холбоотой гэж үзэж байна — тодруулах шаардлагатай). Харин 14 аймаг улсаас 396 тэрбум ₮-ийн санхүүгийн дэмжлэг авна; Орон нутгийн хөгжлийн санд бүх аймаг, нийслэлд 588 тэрбум ₮ шилжүүлнэ.
Байршил нь тодорхой төслүүдээр нэг хүнд ногдох улсын хөрөнгө оруулалт Ховд-д 3.43 сая ₮, Говьсүмбэр-д 3.30 сая ₮ байхад Улаанбаатарт 0.75, Баян-Өлгий-д ердөө 0.14 сая ₮. Улсын хэмжээний, бүсийн 1.42 их наяд ₮-ийн төслүүд аймагт хуваарилагдаагүй тул энэ нь доод тооцоо.
| Аймаг | Улсад төвлөрүүлэх | Санхүүгийн дэмжлэг | ОНХС |
|---|---|---|---|
| Өмнөговь | 1,565.2 | — | 57.1 |
| Орхон | 107.0 | — | 39.1 |
| Улаанбаатар | 421.5 | — | 57.7 |
| Дархан-Уул | 11.9 | — | 17.8 |
| Сэлэнгэ | 12.2 | — | 31.5 |
| Төв | 3.4 | — | 31.1 |
| Баян-Өлгий | — | 19.4 | 14.2 |
| Өвөрхангай | — | 24.6 | 16.2 |
| Дорноговь | 16.8 | — | 47.3 |
| Дорнод | 0.6 | — | 36.2 |
| Булган | — | 14.5 | 13.5 |
| Архангай | — | 36.6 | 13.5 |
| Хөвсгөл | — | 56.4 | 19.1 |
| Ховд | — | 27.0 | 25.8 |
| Сүхбаатар | — | 12.4 | 27.3 |
| Баянхонгор | — | 29.3 | 28.2 |
| Хэнтий | — | 27.1 | 25.8 |
| Говь-Алтай | — | 13.9 | 27.0 |
| Увс | — | 49.6 | 16.9 |
| Дундговь | — | 23.8 | 18.6 |
| Завхан | — | 51.1 | 15.8 |
| Говьсүмбэр | — | 9.8 | 8.0 |
ҮСХ-ны нийтэлдэг Засгийн газрын өрийн хүснэгтээр 2025 оны эцэст өр 35.4 их наяд ₮ (ДНБ-ий 39%) байсан — 2016 оны 93%-аас буурсан ч мөнгөн дүнгээрээ өссөөр байна. 2027 оны хуулийн төсөлд Засгийн газрын өрийн үндсэн төлбөрт 5.99 их наяд ₮ төлж, гадаад, дотоод зээллэг 2.49 их наяд ₮, гадаад төслийн зээл 3.88 их наяд ₮, аймаг, нийслэлийн үнэт цаас 2.56 их наяд ₮ хүртэл гаргах, 6.4 их наяд ₮ хүртэл өрийн баталгаа гаргах эрх хүсчээ.
Хүрээний мэдэгдэлд 2027 оны Засгийн газрын өрийг 57.1 их наяд ₮ (ДНБ-ий 50%) гэж тусгасан нь ҮСХ-ны хүснэгтийн тоонооос хамаагүй өндөр — тодорхойлолт (баталгаа, Монголбанкны своп, Хөгжлийн банкны өр, өнөөгийн үнэ цэнэ) өөр байж магадгүй. Өрийн удирдлагын тухай хуулийн тодорхойлолтоор хоёр жилд өр хэр өсөх вэ гэдгийг УИХ тодруулах ёстой.
2018 оноос хойш Ерөнхийлөгч 2018, 2019, 2020, 2025 оны төсөвт хориг тавьсан. Үндэслэлүүд нь давтагддаг: хуулийн хязгаараас давсан алдагдал, өөдрөг орлогын таамаг, зураг төсөвгүй эсвэл тойрогт хуваарилсан хөрөнгө оруулалт. Хамгийн сүүлд 2025 оны төсвийг бүхэлд нь хориглоход УИХ хүлээн авч, Засгийн газар төсвийг дахин боловсруулсан. Тэр үед ч 8-р сард Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулж, төсвийг ~30%-иар тэлсэн нь шүүмжлэлийн гол сэдэв байсан — 2027 оны төсөлд мөн адил хуулийн өөрчлөлт, 28%-ийн өсөлт санал болгож байна.
| Төсөв | Хориг | Гол үндэслэл | Үр дүн |
|---|---|---|---|
| 2018 | 2017-12, хэсэгчилсэн Х.Баттулга | Зарлагын хэсэг үрэлгэн зарцуулалтыг дэмжсэн; алдагдал ОУВС-гийн хөтөлбөрийн нөхцөлийг зөрчинө. | УИХ хоригийг хүлээж аваагүй. akipress.com/news:599617 (2017-12-06) |
| 2019 | 2018-11-15, хориг Х.Баттулга | Алдагдал 1.9 их наяд ₮ (ДНБ-ий 5.4%); гишүүдийн тойрогт 8 тэрбум ₮-ийн «гишүүдийн мөнгө»; зураг төсөвгүй барилга байгууламж; Үндэсний аудитын газар бодит бус гэж дүгнэсэн 3 их наядын уул уурхайн орлого. | — akipress.com/news:613355 (2018-11) |
| 2020 | 2019-12-03, хэсэгчилсэн Х.Баттулга | Алдагдал 2.07 их наяд ₮ (ДНБ-ий 5.1%) — хуулийн 2%-ийн хязгаараас давсан; 2020 онд эхэлж 2021–2022 онд үргэлжлэх 386 барилга, арга хэмжээ (нийт өртөг 1.42 их наяд ₮); НДШ-ийг 2 пунктээр нэмэх. | — ikon.mn/n/1qku (2019-12-03) |
| 2025 | 2024-11-20, бүхэлд нь У.Хүрэлсүх | Үр ашигтай, хэмнэлттэй, алдагдалгүй төсөв батлах шаардлагатай. Өмнө нь 8-р сард Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд өөрчлөлт оруулж, төсвийг ~30%-иар тэлсэн. | УИХ хоригийг хүлээн авч, алдагдалгүй төсөв боловсруулах чиглэл өгсөн; 2024-12-12-нд дахин баталсан. ikon.mn/n/3afk (2024-11-22), ikon.mn/n/3axo (2024-12-12), gogo.mn |