Оюу Толгой 3-р улиралд: уурхай төлөвлөгөөгөө давж, төсөв 3 их наядаа хүлээж байна
Rio Tinto 10-р сарын 14-нд нийтэлсэн 3-р улирлын тайландаа Оюу Толгойн зэсийн үйлдвэрлэл +27%-иар өссөнийг мэдээлэв. Мөн Монголын Засгийн газартай тохирсон зээлийн хүүгийн өөрчлөлтөд гарын үсэг зурснаа баталгаажуулав. Засгийн газар 2027 оны төсөвтөө энэ уурхайгаас 3.0 их наяд төгрөгийн ногдол ашиг тусгаж, иргэдээс түүнийг юунд зарцуулахыг асууж байна. Уурхайн тоо, зах зээлийн үнэ, төсвийн тооцоо, олон нийтийн хүлээлтийг хооронд нь тулгав.
Гүний уурхай ажлаа хийж байна: улиралд 113.5 мянган тонн зэс
Оюу Толгой 3-р улиралд 113.5 мянган тонн зэс баяжмалд гаргасан нь өмнөх оны мөн үеэс +27%, 2-р улирлаас +17%-иар их. Есөн сарын дүн 312.0 мянган тонн (+29%). Rio Tinto-гийн гүйцэтгэх захирал Саймон Тротт уурхай «жилд ~450 мянган тоннын хэмнэлээр ажилласан» гэж онцолсон. Энэ нь компанийн 2028–2036 оны дунджаар 500 мянган тонн гэсэн зорилтын 90% орчим юм.
Өсөлтийн гол хөдөлгүүр нь гүний уурхай. Баяжуулах үйлдвэрт орсон гүний хүдэр +31%-иар өсч, нийт хүдрийн 34%-ийг бүрдүүлэв. Гүний хүдрийн зэсийн агуулга 2.36% нь ил уурхайнхаас (0.51%) бараг 5 дахин өндөр. Ингээд нийт хүдрийн дундаж агуулга 1.00%-иас 1.14% болов. Панел 0, Панел 2-Хойд урагшилж байна. Харин «Энтрээ»-гийн лицензийн талбайд байрлах Панел 1 хүлээгдсэн хэвээр.
Алтны үзүүлэлт эсрэгээрээ. 3-р улирлын алт 123.6 мянган унц болж -11%-иар буурав. Rio Tinto тайлбартаа «Ил уурхайн алтны агуулга өндөр хэсгийн олборлолт саяхан дуусч, 2026 оны үлдсэн хугацаа болон 2027 онд агуулга бага хэсгүүд ээлжилнэ» гэжээ. Ил уурхайн алтны агуулга 0.58-оос 0.38 г/тн болж унасан. Алтны үнэ унцад $4,000 давсан энэ үед агуулгын бууралт 2027 оны орлогод нөлөөлнө. 2027 он бол төсөв ногдол ашиг хүлээж буй жил.
Зах зээл төсвийн таамгаас 38%-иар дээгүүр явж байна
3-р улиралд Лондонгийн металлын биржийн (LME) зэсийн дундаж үнэ тонн тутамд $14,110 байв. 8-р сарын дундуур $14,850 гэсэн түүхэн дээд түвшинд хүрсэн. Чилид болсон шуурга нийлүүлэлтийг хумьж, баяжмалын боловсруулалтын хураамж (TC/RC) тонн тутамд $-267 гэсэн түүхэн доод түвшинд хүрсэн нь баяжмал худалдагч Оюу Толгойд ашигтай.
Харьцуулахад, 2027 оны төсвийн төсөлд зэсийн үнийг $10,250 гэж тооцсон. Оюу толгой ХХК өөрөө 2026 оны төлөвлөгөөгөө $10,500-аар гаргасан. Үр дүнд нь компанийн эхний найман сарын орлого $5.5 тэрбум болж, төлөвлөгөөнөөсөө (3.6) 53%-иар давсан. Чөлөөт мөнгөн урсгал $2.8 тэрбум байв. Үнийн таамаг консерватив байгаа нь төсөвт сайн хэрэг. Гэвч зэсийн үнэ хэдэн жил дараалан ийм өндөр байсан тохиолдол түүхэнд ховор.
Гуравдугаар сарын 5 шаардлага: хүү буурсан, 60% хүрээгүй
Гуравдугаар сарын 9-нд Засгийн газар Rio Tinto-д 5 шаардлага тавьсан. Үүнээс хойш Ерөнхий сайд солигдож, хэлэлцээрийг Н.Учралын Засгийн газар үргэлжлүүлэв. Rio Tinto-гийн 3-р улирлын тайланд Монголтой холбоотой хоёр мөр бий. Нэг нь хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн хүүг өөрчлөх тохиролцоонд «3-р улиралд албан ёсоор гарын үсэг зурсан» тухай. Нөгөө нь Панел 1-ийн лицензийн асуудал «үргэлжилж байна» гэсэн мэдээлэл.
Засгийн газрын мэдээлснээр хүү 10.5%-иас 7.9% болж буурсан. Хянах хугацаа 7 жилээс 3 жил болж богиносов. Ингэснээр төслийн туршид хүүгийн зардал $6.2 тэрбумаар буурч, Монголын өгөөж $2.5 тэрбумаар өснө гэж Засгийн газар тооцжээ. Rio Tinto шинэ хүүгийн хэмжээг өөрөө нийтлээгүй. Жишээ болгоход: хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн үлдэгдэл 2026 оны эхэнд $16.3 тэрбум байсан гэж мэдээлэгдсэн. Энэ үлдэгдэлд жилийн хүү $1.71 тэрбумаас $1.29 тэрбум болж, жилд ~$0.42 тэрбум хэмнэгдэнэ.
| Шаардлага | Төлөв | Одоогийн байдал |
|---|---|---|
| Монголд ногдох өгөөжийг 60%-иас дээш болгох | Хүрээгүй | Сангийн сайдын хэлснээр хувьцаа эзэмшигчийн гэрээгээр зорьж буй хувь 53%; 60% гэсэн тохиролцоо олон нийтэд зарлагдаагүй |
| Хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн хүүг эрс бууруулах | Хийгдсэн | 10.5% → 7.9% (Засгийн газрын тоо), хянах хугацаа 7 жил → 3 жил. Rio Tinto 3-р улиралд албан ёсоор гарын үсэг зурснаа баталсан |
| Менежментийн төлбөрийг бууруулж, 2030 оноос ОТ-г бие даан удирдах | Хэсэгчлэн | Төлбөрийг хагасаар бууруулах зарчмын тохиролцоо 5-р сард хийгдсэн; 2030 оны бие даасан удирдлагын тухай нийтэд зарласан шийдвэр алга |
| 2026 онд багтаан Монголд ногдол ашиг олгох | Хойшилсон | 2027 он руу шилжсэн; 3 их наяд ₮ ($835 сая) нь төсвийн тооцоо. «Эрдэнэс Оюу толгой»-н удирдлагын хэлснээр дүн эцэслэгдээгүй |
| «Энтрээ»-гийн тусгай зөвшөөрлийг Үндсэн хуулийн 6.2-т нийцүүлэх | Явагдаж байна | Засгийн газар 6-р сард шилжүүлэх ажлыг эхлүүлэхээр тохирсон; Rio Tinto: «үргэлжилж байна», Панел 1 хамгийн сүүлд ашиглалтад орно |
3.0 их наяд: төсвийн хамгийн том ганц ногдол ашиг, баталгаагүй хэвээр
2027 оны төсвийн төсөлд Оюу Толгойгоос 3.0 их наяд төгрөг (≈$835 сая) авахаар тусгасан. Үүний 2.0 их наяд нь улсын төсөвт, 1.0 их наяд нь Хуримтлалын санд орно. Энэ дүн төсөвт тусгасан нийт ногдол ашгийн (6.7 их наяд) 45%, нэгдсэн төсвийн орлогын 7.3% болно. Улсын төсөвт орох 2.0 их наядыг 52 хөрөнгө оруулалтын төсөлтэй шууд холбосон. Эдгээр нь улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын 34.6%.
Энгийн арифметикаар бодъё. Монгол Улс «Эрдэнэс Оюу толгой»-гоор дамжуулан 34% эзэмшдэг. Тэгэхээр Монголд $835 сая ногдохын тулд Оюу Толгой хувьцаа эзэмшигчдэдээ нийт $2.46 тэрбум хуваарилах ёстой. Энэ нь 2026 оны эхний 8 сарын чөлөөт мөнгөн урсгалыг жилээр тооцсон дүнгийн (~$4.2 тэрбум) 59% орчим. Өнөөгийн үнээр боломжгүй дүн биш. Гэвч энэ мөнгө төслийн санхүүжилтийн зээлийн эргэн төлөлт, хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн хүү, Панел 2-ын хөрөнгө оруулалтаас хоцорч ирдэг дарааллын хамгийн сүүлд байдаг.
Цаг хугацааны эрсдэл бас бий. Сангийн сайд З.Мэндсайхны хэлснээр ногдол ашгийг 2026 оны санхүүгийн тайлангаар тооцох бөгөөд тайлан 2027 онд гарна. Харин «Эрдэнэс Оюу толгой»-н удирдлага 9-р сарын 18-нд «дүн эцэслэгдээгүй» гэж мэдэгдсэн. Rio Tinto-гийн 3-р улирлын тайланд ногдол ашгийн тухай нэг ч тоо гараагүй. Зөвхөн хагас жилийн тайландаа «хувьцаа эзэмшигчдэд хийх хуваарилалтыг наашлуулах»-аар тохирсон гэж бичсэн.
Иргэд «бэлнээр авна» гэж хүлээж байхад хууль «санд орно» гэж заажээ
10-р сарын 14-нөөс Засгийн газар e-Mongolia, e-Zasag-аар дамжуулан ногдол ашгийг юунд зарцуулахыг иргэдээс асууж эхэлсэн. Санал асуулга 10-р сарын 28-ны 22:00 хүртэл үргэлжилж, дүнг УИХ-ын Төсвийн ажлын хэсэгт хүргүүлнэ. Сангийн сайд З.Мэндсайхан «иргэд ногдол ашиг гэхээр шууд авна гэж ойлгоод байна» гэж хэлсэн. Тэрээр мөн хуулиар ногдол ашиг Хуримтлалын санд орох ёстой бөгөөд бэлнээр тараах заалт байхгүй гэдгийг тодруулсан.
Хэрэв 3.0 их наядыг ~3.5 сая хүнд тэнцүү хуваавал нэг хүнд ~857 мянган төгрөг ногдоно. Хуримтлалын санд орох 1.0 их наяд нь нэг хүнд ~286 мянга болно. Энэ тоо олон нийтийн хүлээлтийг тайлбарлахад тус болно. Гэхдээ төсвийн төсөлд ийм хуваарилалт байхгүй гэдгийг онцолъё.
Хоёр дахь хүлээлт нь «60%». Гуравдугаар сард Засгийн газар Монголд ногдох өгөөжийг 60%-иас дээш болгохыг шаардсан. Харин 9-р сард Сангийн сайд хувьцаа эзэмшигчийн гэрээгээр зорьж буй хувийг 53% гэж хэлсэн. Гурав дахь хүлээлт нь «нэг удаа биш, жил бүр» гэсэн амлалт. Үүний тулд зэсийн үнэ, гүний уурхайн хэмнэл, хүүгийн нөхцөл бүгд жил бүр зэрэг таарах ёстой. 3-р улирлын тайлан эхний хоёрт нь сайн, алтанд нь муу дохио өгч байна.
2027 оны 3.0 их наядад нөлөөлөх зургаан хүчин зүйл
- Зэсийн үнэ. Төсвийн таамаг ($10,250) зах зээлээс хамаагүй доогуур тул орлогын зай их бий. Гэхдээ ногдол ашиг бол үнийн өөрчлөлтийг хамгийн их мэдэрдэг, хамгийн сүүлд ирдэг мөнгө.
- Алтны агуулга. Rio Tinto-гийн мэдээлснээр агуулга бага хэсэг «2027 онд ч» үргэлжилнэ. Энэ нь алтны дагалдах орлогыг бууруулна.
- Татварын маргаан. Оюу Толгой 2021–2022 оны татварын нэхэмжлэлд $443 сая төлсөн ч маргах эрхээ хадгалж, нэхэмжлэлийг «Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд нийцэхгүй» гэж үзсэн. Олон улсын арбитрт шилжвэл харилцаа дахин хурцадна.
- Панел 1 ба «Энтрээ». Лицензийн шилжүүлэг «үргэлжилж байна». Энэ асуудал урт хугацааны 500 мянган тоннын төлөвлөгөөнд нөлөөлөх ч 2027 оны ногдол ашигт шууд нөлөөлөхгүй.
- Төлбөрийн дараалал. Ногдол ашиг төслийн санхүүжилтийн зээл, хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн хүүгийн дараа ирдэг. Энэ дарааллыг хэрхэн «наашлуулсан» нь олон нийтэд нээлттэй биш.
- Хугацаа. 2026 оны тайлан, хувьцаа эзэмшигчдийн шийдвэр 2027 онд гарна. Мөнгө төсвийн жилийн сүүлээр орж ирвэл 52 төслийн санхүүжилт хойшилно.
2026 он: захидлаас санал асуулга хүртэл
| 2026-01 | Ерөнхий сайд Г.Занданшатар Rio Tinto, Оюу толгой ХХК-д нөхцөл бүхий захидал илгээв |
| 2026-03-09 | Засгийн газар 5 шаардлага зарлав: өгөөж 60%+, хүү, менежментийн төлбөр, 2026 онд ногдол ашиг, Энтрээ |
| 2026-05 | Менежментийн төлбөрийг хагасаар бууруулах зарчмын тохиролцоо |
| 2026-06-30 | Хүүг бууруулах, ногдол ашгийг наашлуулах, Энтрээ-гийн асуудлыг шийдэхээр тохиров (Ерөнхий сайд Н.Учрал) |
| 2026-07-29 | Rio Tinto хагас жил: зэсийн EBITDA +84%; ОТ 2021–2022 оны татварын нэхэмжлэлд $443 сая төлж, маргах эрхээ хадгалав |
| 2026-08-31 | 2027 оны төсвийн төсөлд ОТ-оос 3.0 их наяд ₮ ногдол ашиг тусгав |
| 2026-09-17 | ОТ: 8 сард $5.5 тэрбумын орлого (төлөвлөгөө $3.6 тэрбум), чөлөөт мөнгөн урсгал $2.8 тэрбум |
| 2026-09-18 | «Эрдэнэс Оюу толгой»: 3 их наядын дүн эцэслэгдээгүй |
| 2026-10-14 | Rio Tinto 3-р улирал: ОТ зэс 113.5 мян.тн (+27%), алт −11%; хүүгийн өөрчлөлтөд гарын үсэг зурсныг баталгаажуулав |
| 2026-10-14 | Ногдол ашгийг юунд зарцуулах e-Mongolia санал асуулга эхлэв (10-28-ны 22:00 хүртэл) |
| 2026-10-28 | Санал асуулгын дүнг УИХ-ын 2027 оны Төсвийн ажлын хэсэгт хүргүүлнэ |
Төсвийн ажлын хэсэгт тавих долоон асуулт
- $835 саяын ногдол ашгийг Оюу толгой ХХК-ийн ТУЗ, Rio Tinto бичгээр баталгаажуулсан уу? Аль баримтаар?
- Хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн шинэ хүүгийн томьёо (SOFR + ?%) болон гэрээний текстийг нийтлэх үү?
- Ногдол ашиг төлөхөөс өмнө ямар төлбөрүүд хийгдэх ёстой вэ? Төлбөрийн дарааллыг хэрхэн өөрчилсөн бэ?
- Мөнгө 2027 онд хэзээ орж ирэх вэ? Хоцорвол 52 төслийн аль нь эхэлж чадахгүй вэ?
- Зэсийн үнэ $10,250-аас доош унавал 3 их наяд хэд болох вэ? Мэдрэмжийн шинжилгээ (sensitivity) хийсэн үү?
- $443 саяын татварын маргаан арбитрт очвол ногдол ашгийн хэлэлцээрт хэрхэн нөлөөлөх вэ?
- «53%» ба «60%» гэсэн хоёр тоог ямар аргачлалаар тооцсон бэ? Бусад шаардлагыг хэрхэн хэмжиж, хянах вэ?
- Rio Tinto — 2026 оны 3-р улирлын үйлдвэрлэлийн тайлан (2026-10-14), 2025 оны 4-р улирлын тайлан (2026-01-20), 2026 оны хагас жилийн тайлан (2026-07-29), хэвлэлийн мэдээ (2026-06-30).
- Оюу толгой ХХК-ийн гүйцэтгэлийн мэдээлэл (ikon.mn, 2026-04-29, 2026-09-17).
- 2027 оны төсвийн хуулийн төсөл ба танилцуулга (УИХ, 2026-08-31); Засгийн газрын мэдээлэл (mongolia.gov.mn, 2026-03-09); Ерөнхий сайд, Сангийн сайдын мэдэгдэл (sonin.mn, itoim.mn, mnb.mn, urug.mn, ikon.mn).
- Өрийн бүтэц ($20.2/$16.3 тэрбум) — The Diplomat (2026-02). Хүүгийн хувь (10.5% → 7.9%) — Засгийн газрын мэдэгдэл; Rio Tinto шинэ хүүг нийтлээгүй.
- Үйлдвэрлэлийн тоо 100%-ийн суурьтай (Rio Tinto 66%, Эрдэнэс Оюу толгой 34%). «Жилийн хэмнэл» = улирлын дүн × 4.
- Хуваарилалт, хүүгийн хэмнэлт, нэг хүнд ногдох дүн, үнийн мэдрэмжийн тооцоо нь Goybiz Analytics-ийн жишээ тооцоо. Татвар, хувьцаа эзэмшигчийн зээлийн эргэн төлөлт, боловсруулалтын хураамжийг тусгаагүй тул компанийн бодит ногдол ашгийн чадварын таамаг биш.
- Хүүгийн хувь (10.5% → 7.9%) Засгийн газрын мэдэгдлээс авсан. Rio Tinto шинэ хүүгийн хэмжээг нийтлээгүй. Өрийн үлдэгдэл 2026 оны эхний хэвлэлийн мэдээллээр.
- Хүн амыг ~3.5 сая гэж тооцов. Төсвийн тоо УИХ-ын хэлэлцүүлгээр өөрчлөгдөж болно. Шинэчилсэн: 2026-10-15.
