Оройн аналитик тойм

Эрдэнэс Оюу Толгой компанийн гүйцэтгэх захирал Б.Тэлмүүн Оюу толгойн хэлэлцээ, ногдол ашиг, зээлийн хүү, татварын арбитр, Entrée Resources-ийн лицензийн асуудлаар дэлгэрэнгүй ярилцлага өгчээ. Шинэ мэдээллүүд: Монголын тал хамгийн багадаа 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашиг авах шаардлага тавьсан боловч энэ дүнг гэрээгээр эцэслэн баталгаажуулаагүй байна. Хувь нийлүүлэгчдийн зээлийн хүүг SOFR + 4% болгох тохиролцоонд хүрсэн гэж Б.Тэлмүүн мэдээлэв. Оюу толгой компанийн нийт өр 18.7 тэрбум ам.доллар бөгөөд үүнээс 14 тэрбум гаруй ам.долларыг Rio Tinto-гоос зээлсэн гэжээ. Б.Тэлмүүн Монголын тал зөвхөн ногдол ашиг хүлээх бус, өөрөө хямд санхүүжилт татаж, Оюу толгойд зээл олгон хүүгийн орлого олох боломжийг судлах санал дэвшүүлжээ. Мөн Entrée Resources-ийн лицензийн асуудлыг УИХ шийдвэрлэх ёстой, урьдчилан тохиролцсон зүйл байхгүй гэж мэдэгдсэн байна.

Засгийн газар 2027 онд Оюу толгойгоос авах боломжтой гэж тооцсон 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашгаас 2 их наядыг төсвийн хөрөнгө оруулалтад, үлдсэн хэсгийг Хуримтлалын санд төвлөрүүлэх хуулийн төсөл өргөн барьсан тухай судалгаа нийтлэгдлээ. Санхүүжүүлэхээр тусгасан төслүүдээс: ДЦС-6, 300 МВт — ₮400 тэрбум Есөн аймгийн дулааны станц — ₮152.6 тэрбум 100 сургуулийн ногоон шинэчлэл — ₮240.7 тэрбум 12 аймгийн ахлах сургуулийн дотуур байр — ₮154.2 тэрбум Зургаан бүсийн төрөлжсөн сургуулийн дотуур байр — ₮102.8 тэрбум ДЦС-3-ын турбогенераторын шинэчлэл — ₮37.3 тэрбум Мөн Арцсуурь, Бургастай, Хавирга, Ханги-Мандал боомтын дэд бүтэц, эрчим хүчний шугам, арьс шир боловсруулах үйлдвэр, Биокомбинатын шинэчлэл зэрэг төслүүд багтжээ. Эдгээр нь батлагдсан санхүүжилт, зарлагдсан тендер биш — хуулийн төсөлд тусгасан төлөвлөгөө юм.

Нөмрөгийн дархан цаазат газрын түймэртэй холбоотойгоор Хил хамгаалах ерөнхий газар шинэ мэдэгдэл гаргалаа. Мэдэгдэлд Хилийн цэргийн 0198 дугаар ангийн захирагч, хурандаа Б.Гантөгс 2026 оны аравдугаар сарын 6–8-нд нийт 13 хүн, таван автомашинд хилийн бүсэд нэвтрэх зөвшөөрөл олгосон гэжээ. Зөвшөөрөл авсан хүмүүсийн дунд Мобиком корпораци-ийн удирдлага, Хилийн боомтын захиргааны төлөөлөл, орон нутгийн иргэд байсан байна. ХХЕГ-ын мэдэгдлээр УИХ-ын гишүүн У.Отгонбаяр болон хурандаа Б.Гантөгс нар түймэр гарах үед тухайн газарт байгаагүй. Мөн тэдгээр хүмүүсийг ан агнасан, авлига авсан, архидан согтуурсан гэх мэдээллийг няцаажээ. Түймрийн шалтгаан, экологийн болон эдийн засгийн хохирлыг тогтоох шалгалт үргэлжилж байна. ### Засаглалын гол асуудал Хилийн бүсэд нэвтрэх зөвшөөрөл олгосон нь дархан цаазат газрын байгаль хамгааллын бүх шаардлагыг хангасан гэсэн үг биш. Тодруулах шаардлагатай гурван зүйл: Зөвшөөрөлд заасан зорилго, зорчих маршрут, байгаль хамгааллын байгууллагын холбогдох зөвшөөрөл. Компанийн буруутай үйлдэл, хохирлын хэмжээ, нөхөн төлбөрийн үүргийг албан ёсны шалгалт, хууль зүйн журмаар тогтоох шаардлагатай.

2027 оны төсвийн төсөлд төрийн өмчит есөн компаниас 3.5 их наяд, Оюу толгой-оос 3 их наяд төгрөгийн ногдол ашиг төвлөрүүлэхээр тооцсон талаар Өрөг.МН шинэ шинжилгээ нийтэлжээ. Чингис хаан баялгийн сан нэгдэл-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Даваадалайгийн тайлбараар тус нэгдлийн харьяа 25 компаниас ашигтай ажиллаж буй ес нь ногдол ашгийн орлогыг бүрдүүлэхээр байна.

Засгийн газар орон сууцны захиалгын гэрээтэй холбоотой залилангаас урьдчилан сэргийлэх тогтоол баталлаа. Өнөөдрийн байдлаар орон сууцны залилангийн улмаас 2,569 иргэнд нийт 206 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан тухай мэдээлжээ. Шинэ зохицуулалтаар барилгын зөвшөөрөл олгосноос хойш ажлын гурван өдөрт тухайн барилгын байршил, давхрын зураг, сууц бүрийн дугаар, QR кодтой давтагдашгүй бүртгэлийг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газарт цахимаар хүргүүлэхээр болсон. Улсын бүртгэлийн байгууллага тухайн орон сууцанд өмнө нь захиалгын гэрээ, урьдчилсан тэмдэглэл бүртгэгдсэн эсэхийг нийтэд мэдээлэх юм.

Засгийн газар 2026–2027 оны хичээлийн жилд 100 сургуулийг ногоон, ухаалаг, аюулгүй сургууль болгох төлөвлөгөө танилцуулжээ. Төсөлд сэргээгдэх эрчим хүч, газрын гүний дулаан, ус дахин боловсруулах систем, AI багшийн платформ зэрэг шийдэл тусгасан байна. Өрөг.МН уг төлөвлөгөөг шинэ сургууль барих хувилбартай харьцуулжээ. 2026 оны төсөвт 640 суудалтай нэг сургуулийн жишиг өртөг 17.9 тэрбум төгрөгөөр тусгагдсан байна. Энэ жишгээр 240 тэрбум төгрөгөөр 13 сургууль, нийт 8,320 сурагчийн суудал шинээр бий болгох боломжтой гэж тооцжээ. Гэхдээ энэ нь бүх байршилд ижил өртгөөр барьж болно гэсэн баталгаа биш.

2027 оны төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөнд туссан төслүүдийн хэрэгжилтийн талаар шинэ судалгаа нийтлэгдлээ. Дархан-Уул аймагт баригдах Төвийн бүсийн нэгдсэн эмнэлгийн төслийн нийт өртөг 59.9 сая ам.доллар. Төсөл 2024–2029 онд хэрэгжихээр төлөвлөгдсөн боловч одоогийн гүйцэтгэл 5% гэж танилцуулжээ. Зарцуулсан санхүүжилт 0.7 сая ам.доллар, 2027 онд нэмж төлөвлөсөн санхүүжилт 10.8 тэрбум төгрөг байна. Санхүүжилтийн эх үүсвэрт Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк-ны зээл, тусламж болон улсын хөрөнгө багтаж байна.

Eguur татварын хууль тогтоомжийн өөрчлөлтийн талаар мэдээлэл нийтэлжээ. Нийтлэлд дурдсанаар 2027 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжихээр мэдээлсэн зохицуулалтууд нь анхны өмчилсөн орон сууцаа худалдахтай холбоотой татварын чөлөөлөлт, бага орлоготой иргэдийн ХХОАТ-ын хөнгөлөлт, жижиг бизнесийн татварын нөхцөлийн өөрчлөлт юм. Мөн жилийн борлуулалтын орлого 1 тэрбум төгрөгөөс бага бизнесийн 1%-ийн татвар, НӨАТ-ын бүртгэлийн босгыг 400 сая төгрөг болгох, татварын өртэй аж ахуйн нэгжийн дансанд орж ирсэн мөнгөний 30%-ийг үлдээх зохицуулалтыг дурджээ. Анхаарах нь: Эдгээр зохицуулалтын хүчин төгөлдөр батлагдсан эх бичвэр, хамрах нөхцөл, хэрэгжих хугацааг албан ёсны эрх зүйн мэдээллийн сангаар тусад нь баталгаажуулж чадсангүй. Иймээс татвар төлөвлөлтөд шууд ашиглахад эрт байна.

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат Говь-Алтай, Төв аймагт бүртгэгдсэн годрон өвчний нөхцөл байдлын талаар мэдээлжээ. Түүний мэдээлснээр 11–12 мянга орчим ямааг устгалд оруулаад байгаа бөгөөд эцсийн тоо гараагүй байна. Малчдын нөхөн төлбөрийн асуудлыг энэ долоо хоногт шийдвэрлэхээр төлөвлөсөн ч бүртгэл, тооцооллыг нарийвчлах шаардлагаар ирэх долоо хоногт хэлэлцүүлэхээр хойшлуулжээ. Өвчний шалтгаан, тархалтыг хууль хяналтын байгууллагууд шалгаж байна. Биокомбинат 1.5 сая тун вакцин үйлдвэрлэхээр ажиллаж байгаа бөгөөд шаардлагатай санхүүжилтийг шийдвэрлэсэн гэж сайд мэдээлэв.

УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг нарын санаачилсан Тамхины хяналтын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг маргаашийн чуулганаар хэлэлцэхээр байгааг Eguur мэдээлэв. Гаалийн мэдээлэлд тулгуурлан 2026 оны эхний есөн сарын тамхи, шинэ төрлийн тамхин бүтээгдэхүүний импорт 81.9 сая ам.доллар буюу ойролцоогоор 295 тэрбум төгрөгт хүрснийг дурджээ. Хуулийн төсөлд никотин агуулсан бүтээгдэхүүний амт, үнэрийн сонголтыг хязгаарлах зохицуулалт туссан байна. Редакцын тооцоогоор уг зохицуулалт батлагдвал электрон болон халаадаг тамхины зах зээлийн бүтээгдэхүүний дийлэнх хэсэгт нөлөөлж болзошгүй.

2027 оны төсвийн төсөлд Эрүүл мэндийн сайдын багц зардлыг 2.618 их наяд төгрөг болгон тусгажээ. Нийт төсөв — ₮1,794.9 тэрбум — ₮2,618.1 тэрбум Урсгал зардал — ₮1,583.2 тэрбум — ₮2,404.3 тэрбум Хөрөнгийн зардал — ₮211.6 тэрбум — ₮213.8 тэрбум Нийт өсөлтийн дийлэнх нь урсгал зардалд ногдож байна. Шинээр санхүүжүүлэхээр төлөвлөсөн төслүүдэд Налайх дүүргийн 100 ортой эмнэлэг, Өмнөговийн Ханхонгор, Дундговийн Дэрэн, Сэлэнгийн Алтанбулаг болон бусад сумын эрүүл мэндийн төвүүд багтжээ.

Хятад есдүгээр сард 43.37 сая тонн нүүрс импортолсон байна. Энэ нь өмнөх оны мөн үеэс ойролцоогоор 6%-иар буурсан боловч наймдугаар сарын 42.09 сая тонноос өссөн үзүүлэлт юм. Есдүгээр сарын импорт — 43.37 сая тонн Жилийн өөрчлөлт — −5.7% орчим Сарын өөрчлөлт — +3.0% Эхний есөн сарын импорт — 353.54 сая тонн Есөн сарын жилийн өөрчлөлт — +2.2% Импорт буурахад Хятадын цахилгаан станцуудын нүүрсний нөөц өндөр байгаа, зуны сэрүүн цаг агаар, Индонезийн нийлүүлэлтийн хүндрэл нөлөөлжээ. Мөн Хятадын нүүрс, хий зэрэг чулуужсан түлшний цахилгаан үйлдвэрлэл наймдугаар сард жилийн 4.3%-иар буурсан байна.

АНУ-ын есдүгээр сарын хэрэглээний үнийн индекс нийтлэгдлээ. Жилийн инфляц — 3.7% Наймдугаар сарын инфляц — 3.4% Сарын инфляц — 0.6% Суурь инфляц — 2.6% Холбооны нөөцийн банкны бодлогын хүү — 3.75–4.00% Шатахууны үнэ өссөнөөс гадна программ хангамж, тоглоом болон бусад бараа, үйлчилгээний үнэ нэмэгдсэн байна. Инфляц хүлээлтээс өндөр гарсны дараа ам.доллар чангарч, бондын өгөөж өсөж, хөрөнгийн зах зээл унав. Харин Federal Reserve-ийн зарим удирдлага аравдугаар сарын 27–28-ны хуралдаанаар хүүг яаралтай нэмэх шаардлагагүй гэсэн байр суурь илэрхийлжээ.

Ойрх Дорнодод газрын тосны дэд бүтэц, худалдааны хөлөг онгоцтой холбоотой шинэ халдлагууд бүртгэгдэв. Йемений хуситууд Саудын Арабын төрийн өмчит Saudi Aramco компанийн Дахран дахь захиргааны барилгад халдсаны улмаас хязгаарлагдмал хэмжээний гал гарсан байна. Мөн Ираны тал Ормузын хоолойн тээвэрт нөлөөлөх шинэ арга хэрэглэж байгаагаа мэдэгдэв. Нефтийн аравдугаар сарын 14-ний хаалтын үнэ: Brent — $106.06/баррель — +0.35% WTI — $95.09/баррель — +1.01% Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн мэдээллээр Ойрх Дорнодын нефтийн экспортын урсгал тодорхой хэмжээгээр сэргэсэн боловч тээврийн аюулгүй байдлын эрсдэл хэвээр байна.

Өмнөд Солонгос-ын Санхүүгийн үйлчилгээний хороо 16 санхүүгийн байгууллагад кибер халдлагын тохиолдол илэрснийг мэдээлэв. Одоогоор ойролцоогоор 100 мянган мэдээлэл алдагдсан тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Халдлагад AI технологи ашигласан эсэхийг шалгаж байгаа бөгөөд санхүүгийн байгууллагуудад аюулгүй байдлын иж бүрэн шалгалт хийхээр болжээ.

Олон улсын валютын сан-гийн тэргүүн Kristalina Georgieva дэлхийн өндөр хүү, өрийн дарамт, AI технологийн хөгжлийн ялгаа нь хөгжиж буй орнуудад улам хүндрэл учруулж байгааг анхаарууллаа. ОУВС-ийн мэдээллээр хөгжиж буй орнуудын өрийн үйлчилгээний зардал арван жилийн өмнө орлогынх нь дунджаар 6%-тай тэнцэж байсан бол одоо 14%-д хүрчээ. Өндөр хүү, түлш болон хүнсний үнэ, олон улсын хөгжлийн санхүүжилтийн бууралт зэрэг хүчин зүйлс зэрэг нөлөөлж байна.